Ali-Şir Nevayi, Sedd-İ İskenderi-Metin İnceleme-Dizin
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kemal Eraslan
Tezin Onay Tarihi: 1990
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Tez, Ali Sir Nevayı 'nin Sedd-i İskenderî adlı
mesnevisi üzerine hazırlanmıştır. Sedd-i
İskenderî H. 889 = M. 1484 ile H. 890 = M. 1485 yılları arasında yazılmış bu
eserdir. Eserin konusu Makedonya kralı Büyük İskender'in hayat hikayesidir.
İslam edebiyatlarında ortak bir konu olarak ele alınmış İskender destanını
Çağatay Türkçesi ile de Ali Şîr Nevâyî yazmıştır. Sedd_i İskender’î, Nevâyî
'nin en hacimli mesnevisi olup, 89 bölüm ve 7214 beyitten oluşmaktadır. Beniş
bir kelime kadrosuna sahip eser, toplam 6327 madde başı ihtiva etmektedir. Bu
kelimelerin 1249'u Türkçe, 2379 'u Arapça, 2270 ' i Farscadır. 163 Farsça ve 54
Arapça kelime ise Türkçe yapım eki getirilerek Türkçeleştirilmiştir. 124 şahıs,
74 yer, 11 kavim adı bulunan eserde 2 tane de Yunanca kelime vardır. Tezde Arap
harfleriyle yazılmış bu eserin altı yazma nüshası karşılaştırarak
transkripsiyonlu metni hazırlanmış ve bütün kelimeleri içine alan gramatikal
dizini yapılmış ve bazı dil özelliklerini gösteren notlar ilave edilmiştir. Dizin
bölümü eski fişleme usulü ile değil, bilgisayar kullanılarak yapılmıştır,
iletişim çağı alarak adlandırılan yüzyılımızda bilgisayar, bilimin hemen bütün
sahalarında kullanılır haldedir. Bilgisayarın, artık Türk dili sahasında da bir
an önce yerini alması ve özellikle sözlük çalışmalarında kullanılması
kaçınılmaz olmuştur. Biz dizin bölümünde bilgisayarı, yalnızca çağdaş bir
yazılım aracı olarak değil, madde başı durumundaki kelimelerin, kendilerinin
alfabetik ve aldıkları eklerin ise gramatikal sırasını göstermek üzere
kullandık. Yaptığımız PL/ I program, kelime ve eklerin bu sırada dizinini veren
ilk programdır. Daha önceki programlarda yalnızca alfabetik sıra gözetilmiştir.
Dizin bölümü I. U. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilgisayar Meslek Yüksekokulunda,
VM/SP Conversational Monitor484 a System 'de hazırlanmıştır.