Ali-Şir Nevayi, Sedd-İ İskenderi-Metin İnceleme-Dizin


Prof. Dr. HATİCE TÖREN

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kemal Eraslan

Tezin Onay Tarihi: 1990

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Tez, Ali Sir Nevayı 'nin Sedd-i İskenderî adlı mesnevisi üzerine hazırlanmıştır.  Sedd-i İskenderî H. 889 = M. 1484 ile H. 890 = M. 1485 yılları arasında yazılmış bu eserdir. Eserin konusu Makedonya kralı Büyük İskender'in hayat hikayesidir. İslam edebiyatlarında ortak bir konu olarak ele alınmış İskender destanını Çağatay Türkçesi ile de Ali Şîr Nevâyî yazmıştır. Sedd_i İskender’î, Nevâyî 'nin en hacimli mesnevisi olup, 89 bölüm ve 7214 beyitten oluşmaktadır. Beniş bir kelime kadrosuna sahip eser, toplam 6327 madde başı ihtiva etmektedir. Bu kelimelerin 1249'u Türkçe, 2379 'u Arapça, 2270 ' i Farscadır. 163 Farsça ve 54 Arapça kelime ise Türkçe yapım eki getirilerek Türkçeleştirilmiştir. 124 şahıs, 74 yer, 11 kavim adı bulunan eserde 2 tane de Yunanca kelime vardır. Tezde Arap harfleriyle yazılmış bu eserin altı yazma nüshası karşılaştırarak transkripsiyonlu metni hazırlanmış ve bütün kelimeleri içine alan gramatikal dizini yapılmış ve bazı dil özelliklerini gösteren notlar ilave edilmiştir. Dizin bölümü eski fişleme usulü ile değil, bilgisayar kullanılarak yapılmıştır, iletişim çağı alarak adlandırılan yüzyılımızda bilgisayar, bilimin hemen bütün sahalarında kullanılır haldedir. Bilgisayarın, artık Türk dili sahasında da bir an önce yerini alması ve özellikle sözlük çalışmalarında kullanılması kaçınılmaz olmuştur. Biz dizin bölümünde bilgisayarı, yalnızca çağdaş bir yazılım aracı olarak değil, madde başı durumundaki kelimelerin, kendilerinin alfabetik ve aldıkları eklerin ise gramatikal sırasını göstermek üzere kullandık. Yaptığımız PL/ I program, kelime ve eklerin bu sırada dizinini veren ilk programdır. Daha önceki programlarda yalnızca alfabetik sıra gözetilmiştir. Dizin bölümü I. U. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilgisayar Meslek Yüksekokulunda, VM/SP Conversational Monitor484 a System 'de hazırlanmıştır.