Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mevlüt Güngör
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışmada, Kur’an-ı Kerim başta olmak üzere, Arap dilinin klasik
sözlüklerinde ve cahiliye şiirinde “ilim” kelimesinin kullanılışı, tüm
türevleriyle ele alınarak incelenmiş ve tarih içerisinde kavramın kazandığı
yeni anlamlar göz önüne alınarak semantik yöntemle analizi yapılmağa
çalışılmıştır. Ayrıca söz konusu “ilim” kavramının, Kur’ân-ı Kerim’in bir çeşit
açıklaması sayılan hadislerdeki farklı yansımaları incelenmiş ve Kur’ân-ı
Kerim’in bakış açısı ile bu kavramın kazandığı yeni anlamların “semantik”
delaletleri ve Cahiliye dönemine mahsus Arap dilinde kullanılmakta olan
kelimelerle arasındaki anlam farklılıkları ele alınmıştır. Çalışmada klasik
Arapça sözlüklere müracaat edilerek “marifet”, “fehm”, “fıkh”, “basiret”,
“hiss”, “ru’yet”, “yakîn”, “şuûr”, “idrak”, “taakkul”, “fikr”, “haber”,
“kürsî”, “zikr” ve “tedebbür” gibi “ilim” kelimesinin yakın anlamlı ifadeleri
tespit edilmiş; ayrıca bu kavramla zıt anlamlı, “cehalet”, “zan”, gibi
kelimeler semantik açıdan incelenmiştir. Kur’ân ve Tefsir literatürünü esas
alan bu çalışmada, yukarıda aktarılan kelime ve kavramların, yakın anlamlılık
ve zıt anlamlılık bakımından “ilim” kelimesinin köküyle olan irtibatları da
ortaya konulmak suretiyle semantik analize tabi tutulmuştur. Bu analiz sonucu
ilim kavramının semantik alanı ile ilgili ana esas ve ipuçları belirlenmiş,
özellikle “vehm” ve “zan” kelimeleriyle ilgili geleneksel olarak devam eden
bazı yaygın yanlış kavrayışlar giderilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak: Arapça
klasik sözlükler ve Cahiliye şiiri gibi metinleri inceledikten sonra, özel
semantik alana sahip küllî bir kelime hazinesi taşıyan Kur’an’a müracat ederek
“ilim” kelimesinin Kur’ân içinde semantik analizi yapılmış ve bu kavramın
barındırdığı en temel delâletler ortaya konularak incelenmiştir.