Temettuat Defterlerine Göre (1844-1845) XIX. Yüzyılın Ortalarında Sivas Kazasının Sosyo-Ekonomik ve Deemografik Durumu (18 Mahalle Örneği)


Doç. Dr. HÜSEYİN SARIKAYA

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi Ve Sanatları Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: İsmail Safa Üstün

Tezin Onay Tarihi: 2008

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Çalışmamızın ana kaynağı olan Temettuat Defterleri, tutulduğu kentlerin sosyo-ekonomik ve demografik boyutunun biraz da Tapu-Tahrir Kayıtları'na benzer tarzda; fakat daha düzenli ve ayrıntılı şekliyle hazırlanmış olup vergilendirme ve gelir kaynaklarına ait kayıtları tanzim etme gayesi ile 1260-1261/1844-1845 tarihinde İmparatorluğun bazı eyaletlerinde kayda alınmıştır.Elimizdeki bu çalışma bir giriş ve dört bölümden müteşekkildir. Çalışmanın giriş kısmında Sivas'ın tarihsel süreçteki siyasî, idârî ve sosyal yapısına dair özet bilgiler sunulmuştur.Çalışmanın ilk bölümünde vergi sistematiğinin dinî ve siyasî alt yapısına dair zikredilen izahatın ardından Osmanlı İmparatorluğunun vergi rejiminin geçirdiği safhalar, Tanzimat'ın İlanı ile hayata geçirilmeye çalışılan reformlar ve mâlî sahadaki yenilikler ele alınmış, yeni vergi düzeninin ilk nüvesi olan temettu` sayımları ve sayımların kayda geçirildiği Temettuat Defterleri hakkında bilgiler sunulmuştur.Çalışmanın ikinci bölümü Sivas'ın idârî taksimattaki statüsü, nüfusun zaman dilimi içerisinde zımmî ve Müslim haneler açısından değişim süreci ve Temettuat Kayıtları çerçevesinde bölge sakinlerinin etnik ve dînî dağılımı gibi başlıkları ihtiva etmektedir.Üçüncü ve dördüncü bölümlerde ele alınan mevzuâtın temel konusu sosyal yapı ile yakından ilgili olan meslekî yapılanma, vergilendirme, tarım ve hayvancılık gibi başlıkları bünyesinde barındıran ekonomik verilerdir. Şehirde meslekî gelir ve yapının hayvancılık ve tarımsal nemalara kıyasla daha yüksek oran da etkinliğe sahip olması, üçüncü bölümün meslekî yapılanma, meslekî gelirlerin dağılımı ve vergilendirme şeklinde ayrı bölüm halinde ele alınmasını zarurî kılmıştır. Bu durum bir taraftan gelire konu olan kaynakların daha rahat gözlenmesini de amaçlamaktadır. Ekonomik saha ile alakalı temalar dönemin şartları içerisinde ele alınırken şekillendirme ve başlıklandırmalarda modern döneme dair kavramlara ağırlık verilerek araştırma verilerinin muhakemede daha mütebariz kılınmasına çalışılmıştır.Bu çalışma XIX. yüzyılın ortalarında bir merkez sancak hüviyetine sahip olan Sivas Kazasının hâvi olduğu on sekiz mahallenin Cumhuriyet döneminden önceki sosyo-ekonomik ve demografik durumunu bugün tamamıyla orijinal kabul edebileceğimiz ve bizzat devletin kayıt altına aldığı defterlerden hareketle gün yüzüne çıkarmayı amaçlamıştır.Anahtar Kelimeler: Temettuat, Sivas, Hane, Meslek, Tarım, Hayvancılık, Zımmî, Müslim, Vergi