CİBALİ TÜTÜN FABRİKASI’NDA KADIN EMEĞİ, TOPLUMSAL HAFIZA VE MÜZİK
Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, cilt.29, sa.1, ss.1-20, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 29 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.18490/sosars.1868916
- Dergi Adı: Sosyoloji Araştırmaları Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1-20
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Cibali Tütün Fabrikası, Osmanlı sanayileşmesinin İstanbul’daki en önemli merkezlerinden biri olarak öne çıkar. Haliç kıyısında yer alan bu üretim mekânı, mimarisi, siyasî tarihi ve folklorik unsurlarıyla zengin bir kültürel dokuyu barındırır. Osmanlı Devleti’nin önemli gelir kaynaklarından biri de olmuştur. Sanayileşme süreciyle birlikte fabrikanın işçi sayısı artarken, mekân aynı zamanda Osmanlı emek tarihine, II. Meşrutiyet dönemi işçi hareketlerine ve bünyesinde barındırdığı özel isimler aracılığıyla kültürel çalışmaların araştırma alanlarına hizmet etmiştir. Fabrika ayrıca Türkiye’de kadın iş gücünün tarihsel bir temsilini sunar. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında fabrikanın gündelik yaşamıyla müzik arasındaki etkileşim dikkat çeker. Tütün yaprakları tasnif edilip harmanlanırken, bazıları için notalar, zihinsel bir ritimle yaşamlarına nüfuz eder. Bu çalışmanın amacı fabrikanın nesne olarak görülen iş gücü ile müzik aracılığıyla özneleşen bireylerin, yaşam hikâyeleri ve müziksel pratikleri üzerinden nasıl bir varlık sürdürdüklerini incelemektir. Başlı başına endüstriyel bir miras abidesi olan yapı, günümüzde değerini koruyarak bilgi ve kültür üreten bir üniversiteye dönüşmüştür. Geçmişte olduğu gibi bugün de özellikle kadın emeğin simgesi ve emeğin mekânı olarak tarihî önemini sürdürmektedir. Bu çerçevede Cibali Tütün Fabrikası yalnızca bir üretim alanı değil, emek, kültür ve hafızanın kesişim noktasında yer alan bir toplumsal mekân olarak ele alınacaktır.
The Cibali Tobacco Factory stands out as one of the most significant centers of industrialization in Ottoman Istanbul. Situated on the shores of the Golden Horn, this production space encompasses a rich cultural fabric through its architecture, political history, and folkloric elements. It was also one of the Ottoman Empire’s important sources of revenue. As industrialization progressed, the number of workers at the factory increased, while the space simultaneously contributed to research on Ottoman labor history, workers’ movements during the Second Constitutional Era, and cultural studies through the notable individuals associated with it. The factory also offers a historical representation of women’s labor in Turkey. Viewed from a broader perspective, the interaction between the factory’s daily life and music is striking. While tobacco leaves were sorted and blended, for some, musical notes infiltrated their lives as a mental rhythm. The aim of this study is to examine how the factory’s workforce, often treated as mere objects, becomes subjects through music, sustaining their existence through personal life stories and musical practices. This research relies on literature analysis, incorporating archival documents, periodical sources, and oral history studies. As an industrial heritage monument in its own right, the building has been transformed into a university that continues to produce knowledge and culture while preserving its value. As in the past, it maintains its historical significance as a symbol and space of woman labor. Within this framework, the Cibali Tobacco Factory will be approached not merely as a production site but as a social space situated at the intersection of labor, culture, and memory.