Yaban hayatı koruma araştırmaları (1980–2025): Bir bibliyometrik haritalama ve tematik evrim çalışması

Hızlanan biyolojik çeşitlilik kaybı ve küresel çevresel değişime bir yanıt olarak yaban hayatının korunması, bilimsel ve politik açıdan merkezi bir öncelik hâline gelmiştir. Bu alandaki araştırmalar hızla genişlemiş olmakla birlikte, alanın yapısal örgütlenmesi ve tematik evrimi henüz yeterince sentezlenmemiştir. Bu çalışma, 1980–2025 yılları arasında Web of Science Core Collection (WOSCC) veri tabanında dizinlenen yaban hayatı koruma araştırmalarının kapsamlı bir bibliyometrik ve tematik analizini sunmaktadır. Sistematik tarama ve eleme işlemlerinin ardından toplam 8.455 yayın analiz edilmiştir. Alanın entelektüel yapısını ve zamansal dinamiklerini incelemek amacıyla tanımlayıcı performans göstergeleri, atıf metrikleri, ülke düzeyinde iş birliği ağları, anahtar kelime birlikte görülme analizi ve tematik evrim haritalaması kullanılmıştır. Bulgular, yayın üretiminde güçlü ve istikrarlı bir artış (R² = 0,9726) ortaya koymakta; bu durum, araştırma alanının kesintisiz biçimde büyüdüğüne ve pekiştiğine işaret etmektedir. Bilimsel üretim coğrafi olarak yoğunlaşmış durumdadır; Amerika Birleşik Devletleri küresel iş birliğinin baskın merkezi olarak öne çıkarken, Avrupa ülkeleri yoğun biçimde birbirine bağlı bölgesel bir küme oluşturmaktadır. Anahtar kelime analizi, koruma ve biyolojik çeşitlilik kavramlarını alanın temel kavramsal eksenleri olarak belirlemekte; bu eksenler yaban hayatı yönetimi ve nesli tehlike altındaki türler gibi uygulamalı temalar, insan–yaban hayatı çatışması gibi politika odaklı konular ve yaban hayatı ticareti ile kaçak avcılık gibi tehditle ilişkili araştırma alanlarıyla tamamlanmaktadır. Sürdürülebilirlik etrafında beliren bir vurgu ise daha bütünleştirici ve politikayla ilişkili araştırma yaklaşımlarına doğru kademeli bir geçişe işaret etmektedir. Tematik evrim analizi, alanın belirgin bir dönüşüm geçirdiğini göstermektedir: 1980'lerde yaban hayatı merkezli olan araştırmalar, 1990'ların başından itibaren yönetim ve habitat odaklı yaklaşımlara yönelmiş; en güncel dönemde ise biyolojik çeşitlilik, bütünleştirici bir çerçeve olarak öne çıkmıştır. Genel olarak bulgular, yaban hayatı koruma araştırmalarında artan kavramsal çeşitlenmeyi, metodolojik ilerlemeyi ve küresel ölçekte karşılıklı bağlılığı vurgulamakta; bu durum, alanın disiplinler arası, politikayla ilişkili ve sosyo-ekolojik temellere dayanan olgun bir bilimsel disipline doğru evrildiğini yansıtmaktadır.