Suya Doymuş Ahşapta Bozulmaların Araştırılması: Yenikapı 18 Batığında Ön Değerlendirme

Güler H. S.

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Koruma ve Onarım Araştırmaları Toplantısı 1 (KORAT-1) , İstanbul, Türkiye, 24 - 25 Kasım 2025, (Yayınlanmadı)

  • Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

İstanbul Arkeoloji Müzeleri başkanlığında, Yenikapı’da 2004 yılında başlatılan Metro ve Marmaray projeleri kapsamında yürütülen ve dokuz yıl süren arkeolojik kazılarda 5. ve 11. yüzyıllar arasına tarihlendirilen 37 adet batık gemi kalıntısı ortaya çıkarılmıştır. Liman dolgusu içerisinde keşfedilen batıklara ait ahşap gemi elemanları su altında ve nemli toprak altında kaldıkları süreç boyunca yapısına su emmiş ve ahşabın gözenekleri zaman içerisinde su ile dolmuştur. Bu süreç sonunda gemi ahşaplarının fiziksel yapısı ve kimyasal özelliklerinde ağacın türüne, kullanıldığı ortama ve kullanımdan sonraki koşullar ile bu koşulların süresine bağlı olarak çeşitli değişiklikler meydana gelmiştir. Doğru bir koruma uygulaması gerçekleştirmek için meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklere bağlı bozulma durumunun detaylı bir şekilde tanımlanması oldukça önemlidir.

Bu çalışma kapsamında Yenikapı 18 (YK18) batığına ait suya doymuş ahşaplardan alınan numuneler üzerinde; maksimum su içeriği (Umax), temel yoğunluk (BD), fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopisi (FTIR) ve taramalı elektron mikroskobu (SEM) analizleri gerçekleştirilerek ahşabın fiziksel ve kimyasal bozulmalarının belirlenmesi amaçlanmıştır. FTIR analizlerinden elde edilen ilk veriler batık ahşaplarında polimer degredasyonu olduğunu ortaya koymuştur. Ahşapların I. ve II. Sınıf bozulmalara sahip olduğu belirlenmiştir. Yenikapı 18 Batığı’na ait suya doymuş ahşapların mikroskobik düzeydeki bozulmaları taramalı elektron mikroskobu ile de belirlenmiş, söz konusu kimyasal ve fiziksel bozulmaları belirleyen analizlerin kendi içerisinde doğruluğu sağlanmıştır. Ahşabın bozulma durumuna göre belirlenen en uygun koruma prosedürü tasarlanmıştır. Belirlenen koruma kimyasalının emdirme işlemi düzenli aralıklarla alınacak örneklerle incelenerek kullanılacak kimyasalın bağıl difüzyon katsayısı araştırılmaktadır. Çalışma bir ön değerlendirme olup, ilerleyen safhalarda ahşapların sergilenebilmesi amacıyla vakumlu dondurarak kurutma yöntemiyle kurutulması planlanmaktadır.