ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE KURUMSAL VE TOPLUMSAL DÖNÜŞÜM: SORUNLAR, YETKİ TARTIŞMALARI, ÇÖZÜM ARAYIŞLARI
100. Yılında Türkiye Cumhuriyeti - Cumhuriyet'in 100. Yılına Armağan, Hasan Yalvaç,Merve Uçar Nurcan- Fatih Gürcan- U. Ceren Ünlü - Gülseren Duman Koç, Editör, Aktif Yayınevi, İstanbul, ss.147-171, 2024
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Diğer
- Basım Tarihi: 2024
- Yayınevi: Aktif Yayınevi
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Sayfa Sayıları: ss.147-171
- Editörler: Hasan Yalvaç,Merve Uçar Nurcan- Fatih Gürcan- U. Ceren Ünlü - Gülseren Duman Koç, Editör
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Devleti’nin devamlılığı üzerine fakat kendi kurum ve değerlerini de inşa ederek kurulan bir devlettir. Bu devletin kurulduğu yıllarda toplumun çok önemli bir kesiminin taşrada yaşadığı düşünüldüğünde, Cumhuriyet inkılâplarının taşradaki etki ve görünümünün tespiti oldukça önemli bir hale gelmektedir. Çünkü yaklaşık 40.000 köy ile nüfusun kabaca % 85’ini oluşturan taşraya ilişkin tespitler yapabilmek, hem Cumhuriyet inkılâp ve düzenlemelerinin taşradaki etkisini görmek, hem de bunun neden olduğu durumların sonraki süreçteki siyasal söylem ve hayattaki yansımalarını takip edebilmek açısından değerlidir. Bu anlamda bu çalışma Cumhuriyetin modern toplum tasavvurunun taşrada bulduğu karşılığının sınırlı kalmasına ve bunun nedenlerine odaklanacaktır. Sürecin geneline ilişkin bazı tespitler yaptıktan sonra iki örnek üzerinden erken Cumhuriyet taşrasında toplumsal ve kurumsal dönüşümün izi, etkisi sürülmeye çalışılacaktır. Toplumsal dönüşümün etki ve olanaklarının tespiti için Medeni Kanun başlığı tercih edilmiştir. Çünkü Medeni Kanun ve nikâh düzenlemesine rağmen taşrada, uzun bir süre imam nikâhının önemli bir otorite olarak devam etmesinin toplumsal, geleneksel, ekonomik nedenlerinin anlaşılmaya çalışılması önemlidir. Bunu yapmak hem Cumhuriyet’in Osmanlı Devleti’nden nasıl bir toplum devraldığını, hem de bu toplumun Cumhuriyet değer ve düzenlemeleri üzerinden dönüşümünün olanak ve sınırlarını makro düzeyde tespit etme imkânı sunmaktadır. Kurumsal dönüşüm izi ise, laik Cumhuriyet’in en tartışmalı kurumlarından biri olan Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) üzerinden takip edilmeye çalışılmıştır. Burada söz konusu kurumu laiklik açısından tartışmaya açmaktan ziyade, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kuruluş kanununda yer alan yetki alanının özellikle taşrada daraltılması ve işlevsizleştirilmesinin neden olduğu durumlara odaklanılacaktır.