Akademik Veri Yönetim Sistemi
SAĞLIK & BİLİM 2025: Eczacılık-II , DOÇ. DR. SÜLEYMAN AKOCAK, Editör, EFE AKADEMİ YAYINLARI, İstanbul, ss.35-50, 2025
İlaçlara verilen bireysel yanıt farklılıklarının tarihsel olarak uzun süredir gözlemlenmektedir. Bu gözlemler, tedavi yaklaşımlarının bireysel özellikler doğrultusunda şekillendirilmesi gerekliliğini ortaya koymuş ve modern tıpta yeni yaklaşımların gelişmesine katkı sağlamıştır (Relling & Evans, 2015). Bu bağlamda, kişiselleştirilmiş tıp ve hassas tıp kavramları ön plana çıkmış; literatürde zaman zaman aynı anlamda kullanılmalarına rağmen bu iki yaklaşımın kavramsal olarak örtüşmediği vurgulanmaktadır (Delpierre & Lefèvre, 2023). Hassas tıp, hastalıkların bireyin genetik, çevresel ve yaşam tarzı özelliklerine göre uyarlanmasını; kişiselleştirilmiş tıp ise tanı ve tedavinin genetik ve moleküler profile dayalı olarak düzenlenmesini ifade etmektedir (Goetz & Schork, 2018; Marques ve ark., 2024). Bu yaklaşımların temel bileşenlerini farmakogenetik ve farmakogenomik oluşturmaktadır. Farmakogenetik, bireyler arasındaki genetik farklılıkların ilaç yanıtı üzerindeki etkilerini incelerken; farmakogenomik, genom çapındaki çoklu genetik varyasyonların ilaç etkinliği ve güvenliği üzerindeki rolünü değerlendirmektedir (Hafidh ve ark., 2023). Eczacılar, farmakogenetik testlerin değerlendirilmesi ve bireyselleştirilmiş tedavi kararlarına entegre edilmesinde sağlık ekibi içerisinde aktif rol üstlenmektedir (Elewa & Awaisu, 2019; Haga, 2023). Bununla birlikte, farmakogenetik uygulamaların rutin klinik pratiğe entegrasyonu bilgi ve deneyim eksiklikleri, testlere erişimdeki sınırlılıklar ile etik ve finansal sorunlar gibi çeşitli engellerle karşı karşıyadır (Lee ve ark., 2014; Elewa & Awaisu, 2019).