Osmanlı Tefsir Kültürüne Bir Katkı: Mehmed Fevzî Efendi’nin Tefrîcu’l-kalak fî tefsîri sûreti’l- Felak Adlı Sure Tefsirinin İşârî Yönden İncelenmesi


Creative Commons License

Aydar H.

THE JOURNAL OF TAFSIR STUDIES, vol.6, no.2, pp.632-656, 2022 (Peer-Reviewed Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 6 Issue: 2
  • Publication Date: 2022
  • Journal Name: THE JOURNAL OF TAFSIR STUDIES
  • Journal Indexes: Academic Search Premier, Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM)
  • Page Numbers: pp.632-656
  • Istanbul University Affiliated: Yes

Abstract

Bu çalışmada Osmanlının ondokuzuncu asrında yaşamış önemli simalardan biri olan Mehmed Fevzî

Efendi ve onun Tefrîcu’l-kalak fî tefsîri sûreti’l-felak adlı eseri ele alınmaktadır. Bu amaçla önce müellifin

hayatı, yaşadığı dönem ve eserleri hakkında bilgiler verilmektedir. Ardından tefsir ve tasavvuf

alanındaki yeri konusunda bilgiler serdedilmektedir. Müellifin Tefrîcu’l-kalak adlı tefsiri hakkına bilgi

vermeden önce, Felak suresi tefsiri olması hasebiyle daha önce yazılmış bazı Felak suresi tefsirlerinden

bahsedilmektedir. Bundan sonra Tefrîcu’l-kalak’ın işârî yönü üzerinde durulmaktadır. Felak suresinin

tefsiri olan eserde ayetlerin ele alınış ve tefsir ediliş tarzı işlenmektedir. Eserde dirâyî ve rivâyî

yöntemler yanında bilhassa işârî yöntemle yapılan yorumlara dikkat çekilmektedir. Müellif, bu yorumları

daha ziyade hâl ehli diyebileceğimiz kimselerin hayatlarından örnekler vererek incelemektedir.

Kerâmet türünden olan ve olağanüstü bir nitelik arz eden bu hikâyeler verildikten sonra okuyucunun

bunlardan ibret ve ders alması yönünde uyarılar yapılmaktadır. Müellif, dönemin şartları gereği sosyoekonomik

sıkıntı yaşayanlara, bireysel nedenlerden dolayı psikolojik sorunlar içinde bunalanlara bu

eseriyle adeta bir kurtuluş reçetesi sunmaktadır. Bilhassa sabır, tevekkül, tefekkür, zikir, şükür, tasadduk,

sıla-i rahim, şükür, dua gibi güzel hasletlere dikkat çekerek kişinin bunları dilinden, aklından,

gönlünden eksik etmemesi gerektiğini anlatmaktadır. Müellif, aynı zamanda sihir ve yapılmış olan

sihre karşı nasıl davranılacağı, büyüden hangi yöntemlerle kurtulabileceği hususlarında da geniş bilgiler

vermektedir. Yine eserde kötü niyetli insanlardan, kötülüğü emreden nefisten, şeytan ve cin gibi

varlıklardan gelebilecek zararlar ve bunlara karşı korunma yollarına dair bilgiler de aktarılmaktadır.

Osmanlı’nın son dönemine ait mühim eserlerden biri olan Tefrîcu’l-kalak’ın yazıldığı dönemdeki anlayışı

yansıtması bakımından önemine dikkat çekilmektedir. Ayrıca beyan ettiği hususlar ve yaşanan

psiko-sosyal sorunlara karşı serdettiği çareler bakımından bugünün insanı için de ehemmiyet arz ettiğine

işaret edilmektedir. Bu çalışmayla Osmanlı tefsir kültürüne bir nebze de olsa bir katkı sağlanmak

hedeflenmektedir.