Aklî Eleştiri ve Kur’ân Tefsiri Bağlamında Hulûl ve İttihâd: Fahreddin er-Râzî’nin Yaklaşımının İncelenmesi ve İbn Teymiyye ile Karşılaştırılması


Badlah A.

أبحاث حديثة وتفسيرية معاصرة, Dr. Muhammed Sıddiq, Editör, Kitap Dünyası, İstanbul, ss.193-235, 2025

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2025
  • Yayınevi: Kitap Dünyası
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Sayfa Sayıları: ss.193-235
  • Editörler: Dr. Muhammed Sıddiq, Editör
  • İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışma, İslam düşünce tarihinde önemli bir yer tutan hulûl ve ittihâd inançlarına yönelik eleştirileri, iki büyük âlim olan Fahreddin er-Râzî ve İbn Teymiyye'nin eserleri üzerinden incelemektedir. Araştırma, özellikle Râzî'nin et-Tefsîrü’l-Kebîr adlı tefsiri ile İbn Teymiyye'nin el-Cevâbü’s-Sahîh adlı eserinde yer alan değerlendirmelerden hareketle gerçekleştirilmiştir.

Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, İmam Râzî'nin hulûl ve ittihâd anlayışına yönelik eleştirileri ele alınmış; tefsirinde bu konulara temas ettiği ayetler incelenerek görüşleri analiz edilmiş ve diğer kelâm âlimlerinin yaklaşımlarıyla karşılaştırılmıştır. Böylece Râzî'nin söz konusu inançlarla mücadelede benimsediği kelâmî yöntem ortaya konulmuştur.

İkinci bölümde, İbn Teymiyye'nin hulûl ve ittihâd düşüncesine karşı geliştirdiği eleştiriler incelenmiştir. Bu kapsamda el-Cevâbü’s-Sahîh adlı eserinden seçilen örnekler değerlendirilmiş, onun eleştirel yaklaşımı ve karşıt görüşlere yönelik metodolojisi ortaya konulmuştur.

Üçüncü bölüm ise Râzî ile İbn Teymiyye'nin yöntemlerini karşılaştırmaya ayrılmıştır. Bu bölümde iki âlimin akidevi esaslar, metodolojik araçlar ve tartışma üslupları bakımından benzer ve farklı yönleri değerlendirilmiştir. Böylece Eş'arî ve Selefî geleneklerin hulûl ve ittihâd meselesine yaklaşımlarındaki ortak ve ayrışan noktalar tespit edilmeye çalışılmıştır.