Karahantepe Yerleşimi Konut Yapılarında Bulunan Öğütme Taşlarının Fitolit Analizleri
Arkeoloji ve Sanat, cilt.0, sa.182, ss.1-16, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 0 Sayı: 182
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Arkeoloji ve Sanat
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1-16
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Üst Paleolitik’te ortaya çıkmaya başlayan öğütme taşları, Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem ile yoğun olarak kullanılan aletler haline gelmiştir. Besin işleme faaliyetlerinde kullanılan alt öğütme taşları, eltaşları, havanlar ve havanelleri dönemin geçim ekonomileri hakkında bilgi vermektedir. Bu buluntulara uygulanan fonksiyonel analiz yöntemleri besin-insan-mekân arasındaki dengeyi anlamaya yardımcı olmaktadır. Mikrobotanik bir teknik olan fitolit analizleri, arkeolojide özellikle ilk tarımsal faaliyetlerin başladığı dönemlerde beslenmeyle ilgili verilerin oluşturulmasında kullanılmaktadır. “Bitki taşı” anlamına gelen fitolitler, bitkiler çürüdükten sonra toprağa karışan mikroskobik ölçekteki inorganik kalıntılardır. Şanlıurfa’da bulunan Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'e ait bir yerleşim olan Karahantepe’de konutların bulunduğu alandaki öğütme taşlarından fitolit örneği alınmıştır. Bu makalede örneklerdeki fitolitlerin yoğunluğu, türleri, bitkinin hangi kısmından geldiği incelenmiştir. Otsu türlere ait fitolit kalıntılarının yoğun olması öğütme taşlarının çoğunlukla Poaceae familyasına ait türlerin işlenmesinde kullanıldığını; bununla birlikte az miktarda bulunan odunsu türlere ait fitolitlerin belirli alet tiplerinde görülmesi seçilen ürün ile alet arasındaki ilişkiyi göstermiştir.
Grinding stones, which began to appear during the Upper Paleolithic, became tools that were extensively used in the Pre-Pottery Neolithic period. Lower grinding stones, handstones, mortars, and pestles used in food-processing activities provide information about the subsistence economies of the period. Functional analysis methods applied to these finds help us understand the relationship between food, humans, and space. Phytolith analysis, a microbotanical technique, is used in archaeology to generate data on diet, particularly for periods when the earliest agricultural activities began. Phytoliths, meaning “plant stones,” are microscopic inorganic remains that become incorporated into the soil after plants decay. Phytolith samples were collected from grinding stones found in the residential area of Karahantepe, a Pre-Pottery Neolithic settlement located in Şanlıurfa. This article examines the density, types, and plant-part origins of the phytoliths identified in the samples. The high concentration of phytolith remains belonging to herbaceous species indicates that the grinding stones were primarily used to process species from the Poaceae family. In addition, the presence of small quantities of phytoliths from woody species on certain tool types demonstrates a relationship between the selected plant materials and the tools used.