Clustering Provincial Health System Performance in Türkiye: A Dual-Method Analysis

Creative Commons License

EREN F. A., BOZ C.

Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, vol.17, no.July, August, September 2026, 2026 (TRDizin)

Abstract

Purpose: Türkiye, despite extensive health reforms, continues to exhibit substantial variation in health system performance across its 81 provinces. This study aimed to classify provincial health system performance in Türkiye by integrating key indicators of infrastructure and service utilization using complementary clustering methods. Methods: This cross-sectional study used publicly available province-level data from the Türkiye Health Statistics Yearbook 2023. Six standardized indicators were analyzed for all 81 provinces. Ward’s hierarchical clustering and K-means clustering were applied to identify homogeneous groups. Additional ANOVA analyses were performed to evaluate differences between clusters. Cluster patterns were further visualized using geographic maps, principal component analysis, and radar charts. Results: Both clustering methods identified three distinct typologies of provincial health systems. Significant between cluster differences were observed for several indicators, particularly workforce density and bed occupancy rates. One cluster demonstrated high workforce density, bed availability and service utilization, a second exhibited consistently low value across all indicators and a third represented intermediate profiles. Agreement between the two clustering methods was substantial, supporting the robustness of the classification. Geographical visualization revealed that higher performing clusters were predominantly concentrated in western and metropolitan regions, whereas lower-capacity clusters appeared more frequently in eastern and southeastern provinces. Conclusions: Integrating structural and utilization indicators through dual-method clustering provides a comprehensive framework for classifying provincial health system performance in Türkiye. These typologies highlight marked intranational disparities and can inform regionally sensitive health planning within Türkiye.
Amaç: Türkiye, kapsamlı sağlık reformlarına rağmen, 81 il arasında sağlık sistemi performansı açısından dikkate değer farklılıklar göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, altyapı ve hizmet kullanımına ilişkin temel göstergeleri bütüncül bir yaklaşımla ele alarak, tamamlayıcı kümeleme yöntemleri kullanımıylaTürkiye’de iller düzeyinde sağlık sistemi performansını sınıflandırmaktır. Yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışmada, Türkiye Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2023’ten elde edilen, il düzeyinde kamuya açık veriler kullanılmıştır. Tüm 81 il için altı standartlaştırılmış gösterge analiz edilmiştir. Homojen il gruplarının belirlenmesi amacıyla Ward’ın hiyerarşik kümeleme yöntemi ve K-ortalama (K-means) kümeleme analizi uygulanmıştır. Kümeler arasındaki farklılıkları değerlendirmek için ek ANOVA analizleri yapılmıştır. Küme örüntüleri ayrıca coğrafi haritalar, temel bileşenler analizi ve radar grafikler kullanılarak görselleştirilmiştir. Bulgular: Her iki kümeleme yöntemi de il düzeyinde sağlık sistemlerini üç farklı tipoloji altında sınıflandırmıştır. Özellikle sağlık iş gücü yoğunluğu ve yatak doluluk oranları başta olmak üzere çeşitli göstergelerde kümeler arasında anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Bir küme, yüksek sağlık iş gücü yoğunluğu, yatak kapasitesi ve hizmet kullanım düzeyleri ile öne çıkarken; ikinci küme tüm göstergelerde düşük değerlere sahip illerden oluşmuştur. Üçüncü küme ise ara düzey performans sergileyen illeri temsil etmiştir. İki yöntem arasındaki uyumun yüksek olması, sınıflandırmanın sağlamlığını desteklemektedir. Coğrafi görselleştirmeler, daha yüksek performans gösteren kümelerin ağırlıklı olarak Türkiye’nin batı ve metropolitan bölgelerinde yoğunlaştığını, daha düşük kapasiteye sahip kümelerin ise doğu ve güneydoğu illerinde daha sık görüldüğünü ortaya koymuştur. Sonuç: Altyapı ve hizmet kullanım göstergelerinin birlikte ele alındığı çift yöntemli kümeleme yaklaşımı, Türkiye’de il düzeyinde sağlık sistemi performansını sınıflandırmak için kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Elde edilen tipolojiler, ülke içindeki belirgin bölgesel eşitsizlikleri ortaya koymakta ve bölgesel özellikleri dikkate alan sağlık planlaması ve politika geliştirme süreçlerine katkı sağlayabilecek niteliktedir.