Akademik Veri Yönetim Sistemi
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, cilt.83, sa.4, ss.1689-1719, 2025 (TRDizin)
Bu makale, bugün dünya genelinde kabul gören yargı etiği belgelerinde karşımıza çıkan ve başta hâkimler olmak
üzere yargı faaliyetini icra eden resmi görevliler için davranış standartları getiren evrensel nitelikli ilke ve kuralların
felsefi bir zemine ihtiyaç duyduğu düşüncesinden hareketle bu felsefi zeminin erdem etiğinde bulunabileceği iddiasındadır.
Bununla birlikte erdem etiği ile yargı etiğini irtibatlandırmayı amaçlayan çalışmalar, sadece Aristotelesçi
erdem şemasında yer alan karakter erdemlerine odaklanmamalı, Aristoteles’in karakter erdemleriyle birlikte incelediği
düşünce erdemlerini, düşünce erdemleri arasında da bilhassa phronēsis erdemini merkeze alan bir yaklaşım
geliştirmelidir. Kısaca “pratik akıl yürütme becerisi” veya “pratik bilgelik” olarak tanımlayabileceğimiz phronēsis
erdemini yargı etiğinin konusu hâline getirmek, bütünlüklü bir yargı etiği teorisinin, bünyesinde ayrıca bir hukuki akıl
yürütme ve yargılama teorisine de yer vermesinin kaçınılmaz olduğu anlamına gelir. Zira “bağımsızlık”, “tarafsızlık”,
“doğruluk”, “dürüstlük”, “eşitlik”, “ehliyet ve özen” gibi değerlere dayanarak formüle edilen yargı etiği ilke ve kuralları,
hâkimlerde aranan bir takım karakter erdemlerini olduğu kadar yargılama sırasında başvurulan akıl yürütmenin
sıhhati için gerekli düşünce erdemlerini de ifade eder. Bu bağlamda merkezinde erdemlerin yer aldığı bir hukuki
akıl yürütme ve yargılama teorisi, yargı etiğinin önemini tebarüz ettirmede son derece işlevseldir. İşbu makale de
yargı etiği tartışmalarının daha anlamlı hâle gelmesine katkı sağlama potansiyelini haiz erdem merkezli bir hukuki
akıl yürütme ve yargılama teorisi için bir taslak oluşturmayı ve bu tür bir teorinin genel özelliklerini izah etmeyi
amaçlamaktadır.
This article argues that the universal principles and rules establishing standards of conduct for judicial officials,
particularly judges, as found in judicial ethics documents accepted worldwide today, require a philosophical foundation,
and that this foundation can be found in virtue ethics. However, studies aiming to connect virtue ethics with
judicial ethics should not focus solely on the character virtues found in the Aristotelian virtue schema, but they
should develop an approach that centers on the intellectual virtues, particularly phronēsis among the intellectual
virtues. Making phronēsis, which can be briefly defined as the “ability to have practical reason” or “practical wisdom”,
the subject of judicial ethics implies that a comprehensive theory of judicial ethics must inevitably include a theory
of legal reasoning and adjudication. For the principles and rules of judicial ethics formulated based on judical values
such as “independence”, “impartiality”, “integrity”, “propriety” “equality” and “competence and diligence” express
not only a set of character virtues sought in judges but also the intellectual virtues necessary for the soundness
of reasoning used in adjudication. In this context, a legal reasoning and adjudication theory centered on virtues
is highly functional in highlighting the importance of judicial ethics. This article aims to make a draft of a virtue centered theory of legal reasoning and adjudication having the potential to contribute to making discussions on
judicial ethics more meaningful, and to explain the general characteristics of such a theory.