WARSHIP STATUS OF UNMANNED MARITIME VEHICLES USED FOR MILITARY PURPOSES AND THEIR EVALUATION WITHIN THE SCOPE OF THE MONTREUX STRAITS CONVENTION

derinde m., Kahya S.

Dehukam Deniz Hukuku Dergisi, vol.9, no.1, pp.115-194, 2026 (TRDizin)

Abstract

Historically, the use of unmanned maritime vehicles for military purposes dates back three-quarters of a century. However, the paradigm shift in naval operations concepts following the dramatic developments of the 21st century has increased the need for legal examination of these systems. On the other hand, the absence of a universal definition of a ship has created difficulties in determining the status of unmanned maritime vehicles, triggering various debates. Within this framework, this study primarily examines the duties of naval forces and the roles that unmanned maritime vehicles can play in naval forces. Subsequently, the status of unmanned naval vehicles used for military purposes as warships is discussed, with reference to the historical background of the definition of a warship. The debate is fundamentally based on the premise that at least some unmanned underwater vehicles could have the status of ships. Finally, an assessment is provided on how the Montreux Convention on the Straits can be applied to unmanned naval vehicles used for military purposes. In this section of the assessment concerning a new technology, the purpose and spirit of the Agreement have been taken into account alongside its wording. Furthermore, Turkey's past practices under the Montreux Convention have also shed light on the evaluation.
Tarihsel perspektifte askeri maksatla kullanılan insansız deniz araçlarının temeli, üç çeyrek yüzyıl geriye kadar dayanmaktadır. Ancak 21. yüzyılda gösterdiği çarpıcı gelişim sonrası deniz kuvvetlerinin harekât konseptinde yarattığı kırılma, bu sistemlerin hukuki açıdan incelenmesi gerekliliğini artırmıştır. Öte yandan, evrensel bir gemi tanımının bulunmayışı, insansız deniz araçlarının statüsünün belirlenmesinde zorluklar yaşanmasına sebebiyet verirken, çeşitli tartışmaların ortaya çıkışını da tetiklemiştir. Bu çerçevede bu çalışmada öncelikle deniz kuvvetlerinin görevleri ve insansız deniz araçlarının deniz kuvvetlerinde üstlenebileceği roller ele alınmıştır. Sonrasında savaş gemisi tanımının tarihsel arka planına da yer verilerek askeri maksatla kullanılan insansız deniz araçlarının savaş gemisi statüsü tartışılmıştır. Söz konusu tartışmanın temelinde, en azından bazı insansız deniz araçlarının gemi statüsünü haiz olabileceği ön kabulü yer almaktadır. Son olarak askeri maksatla kullanılan insansız deniz araçlarına Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin nasıl uygulanabileceği hususunda bir değerlendirmeye yer verilmiştir. Yeni bir teknolojiye yönelik bu kısımdaki değerlendirmede, Sözleşme’nin lafzinin yanında amacı ve ruhu da göz önünde bulundurulmuştur. Ayrıca Türkiye’nin geçmiş dönem Montrö rejimi uygulamaları da değerlendirmeye ışık tutmuştur.