Eski Uygur Türkçesi Dönemine Ait İki Mektup Örneği


Creative Commons License

Temel E.

Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, cilt.2, ss.127-141, 2015 (Hakemli Üniversite Dergisi)

  • Cilt numarası: 2 Konu: 2
  • Basım Tarihi: 2015
  • Dergi Adı: Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.127-141

Özet

Bu makalede Eski Uygur Türkçesi Dönemi’ne ait olan iki mektup örneği yapı bilgisi ve anlambilimi açısından incelenerek, Türklerde mektup yazma geleneğinin teşekkülü tartışılacaktır. İncelenen her iki mektup örneği de Paul Pelliot’un çalışmalarını içeren James Hamilton’un Manuscrits Ouїgours Du IX-X Siécle De Touen- Houang adlı eserinden alınmıştır.

Turfan Uygurlarının (991-1209) sosyo-kültürel durumlarını yansıtan bitikler (mektuplar), sivil hayat belgeleri olmaları yanında, dil tarihi bakımından önemli metinlerdir.

İncelenen bu belgeler içerikleri yanında mektup türünün ayırıcı özellikleri olarak kabul edilen tarih, hitap, selâm, dua gibi ifadeleri de taşımaktadır. Aynı türe ait eserlerin tarihî seyri içerisinde karşılaştırılması yazı türünün başlangıcı ve gelişimini ortaya koymak bakımından önem taşımaktadır.

Fertlerin devletle olan ilişkilerinden çok kendi aralarında yaptıkları anlaşmaları ihtiva eden bu vesikaların öncelikle transliterasyonu ve transkripsiyonu yapılmış akabinde Türkiye Türkçesine aktarılıp sözlüklü dizini hazırlanmıştır.

Makalemizde, Eski Türklerde mektup yazma geleneğini takip edebildiğimiz bu iki bitik vasıtası ile Uygur Türklerinin kültür ve medeniyet seviyeleri tanıklatılmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Uygur Türkleri, Sivil Hayat Belgeleri, Bitik.

In this article two letter examples belong to Old Uyghur Turkish are going to be analysed in terms of grammar and semantics then formation customs of letter-writing is goingto be discussed.

To be examined every examples of two letters were taken from Manuscrits Ouїgours Du IX-X Siécle De Touen-Houang which is included in studies of Paul Pelliot and belonged to James Hamilton.

Bitikler which reflected socio-cultural aspect of Turfan Uyghurs (991-1209) are civil-life documents moreover they are very important texts in language history.

Besides the content the documents analyzed, include date, the expressions of speech, greeting, blessing which are considered as distinctive features of letter. Comparison with of works of their same class chronologically is critically important to investigate the start and development writing species.

These documents include agreement between people rather than the agreement with goverment. First of all their transliteration and transcription were done then they are transfered to Turkey Turkish and their dictionary index were prepared.

In our article, degree of cultur and civilization of Uyghur Turks is going to be proved by these two bitik which reflects being conventions of letter-writing in Old Turks.

Keywords: Uyghur Turks, Civil Life Documents, Bitik.