Türkiye Türkçesinde Sözlükbirim Olarak “Kölük” Kelimesi
Dil Araştırmaları, cilt.20, sa.39, ss.35-50, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 20 Sayı: 39
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.54316/dilarastirmalari.1962176
- Dergi Adı: Dil Araştırmaları
- Derginin Tarandığı İndeksler: MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.35-50
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmada Türkiye Türkçesinde sözlükbirim olarak kullanılan kölük kelimesinin tarihî ve çağdaş anlam alanları incelenmiş, Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük’te verilen tanımların kelimenin kullanım çeşitliliğini tam olarak karşılamadığı ortaya konulmuştur. Araştırmada Dîvânu Lugâti’t-Türk, Codex Cumanicus, tarihî ve çağdaş lehçe sözlükleri, etimoloji sözlükleri, ağız araştırmaları ile yer adları ve kişi adlarına ilişkin veriler değerlendirilmiştir. İncelemeler sonucunda kölük kelimesinin yalnızca “iş ve yük hayvanı” anlamıyla sınırlı olmadığı belirlenmiştir. Kelimenin tarihî ve ağız verilerinde “arka”, “boynuzsuz ve küçük kulaklı keçi”, “hızlı, çabuk”, “suyla yumuşatılmış tahıl ve bakliyattan yapılan bir tür yemek” ile “ünlü, şanlı, meşhur, tanınmış” anlamlarında da kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca Mimar Kölük Bin Abdullah, Kölük Camii ve çeşitli yerleşim adları gibi örnekler, kelimenin kültürel hafızadaki olumlu çağrışımlarını göstermektedir. Çalışma sonucunda kölük kelimesinin anlam alanının tarihî ve çağdaş tanıklıklar ışığında genişletilmesi ve sözlüklerde farklı madde başları altında yeniden değerlendirilmesi önerilmektedir. Böylece Türkçenin tarihî söz varlığının ve kültürel sürekliliğinin daha doğru biçimde yansıtılmasına katkı sağlanacağı düşünülmektedir.