Dinî-Tasavvufî Edebiyatımızda Dolapnâme Türü ve Ahmed Hayâlî’nin ‘Tolabnâme’ İsimli Kasîdesi


ÖZTÜRK A.

Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt.2, ss.87-101, 2003 (Hakemli Üniversite Dergisi)

  • Cilt numarası: 2 Konu: 3
  • Basım Tarihi: 2003
  • Dergi Adı: Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.87-101

Özet

Ahmed Hayâlî, Halvetiyye tarikatına bağlı Gülşeniyye kolunun kurucusu ünlü 
mutasavvıf İbrahim Gülşenî’nin oğlu ve halifesidir. Babası gibi mutasavvıf bir 
şair olan Ahmed Hayâlî’nin Dîvân’ı içerisinde Dolapnâme isimli 64 beyitlik bir 
kasîde bulunmaktadır. Dolapnâme, ormandaki bir ağacın kesilerek su 
çıkarmaya yarayan bir alet olan dolap haline gelmesiyle, dönerken çıkardığı 
iniltilerden mülhem olarak yazılmıştır. Kasîdede, dünya nimetlerinin geçiciliği 
ve aldatıcılığı, asıl olanın Allah sevgisi olduğunu anlatılmaktadır. Kaygusuz 
Abdal’ın aynı isimdeki kasîdesiyle şekil ve muhteva bakımından benzerlikler 
bulunmaktadır. Kasîde, dinî-tasavvufî edebiyatımıza ait türler arasında sayılan 
‘dolapnâmeler’in güzel bir örneğidir. 
Ahmad Khayâlî is the son and caliph of famous sufi İbrahim Gulshanî who is the 
founder of Gulshaniyyah branch that is bound to Khalvatiyyah dervish order. Being a 
sufi poet like his father, Ahmad Khayâlî has a poem with 64 couplet named Dolapnâma 
in his Dîwân (collected poems). Dolapnâma had been written by the inspiration of moans 
of rotating of a tool, named as “dolap” which helps to draw water by cutting off a tree in 
the forest. It is expressed in the poem the ephermality and deceptiveness of world 
blessings and stressed that essential thing for man is the love of Allah. There is 
resemblance with Qayghusuz Abdal’s poem in the means of form and content. The 
poem is a good sample of “Dolapnâma”s, which are counted as one of the types of our 
Religious-Sufi literature.