Sedimentlerde monoaromatik hidrokarbon kaynaklı kirliliğin değerlendirilmesi; kıyı alanı örnekleri (Evaluation of monoaromatic hydrocarbon source pollution sediments; samples from coastal areas)


Ünlü S., ALPAR Ş. B.

V. Jeokimya Sempozyumu (5th Geochemistry Symposium), Denizli, Türkiye, 1 - 04 Mayıs 2012, ss.177-178

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Denizli
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.177-178

Özet

Kıyı alanlarında endüstri merkezlerinin yaygınla??ması ve nüfusun artması paralelinde
kirlenme hızı büyük oranda artmı??, önlemlerin alınmayı??ına ba??lı olarak da su kütlelerindeki
atık yükleri kaldırılamayacak düzeye ula??mı??tır. Do??al olmayan bu gibi de??i??imlerden birinci
derecede etkilenen bölgelerde, çe??itli petrol ve türevleri akarsu drenajları, arıtımdan
geçmemi?? kentsel kanalizasyonlar ve endüstriyel atık sularla alıcı ortama katılırlar.
Çalı??mada, çevre ve halk sa??lı??ı açısından monoaraomatik hidrokarbon kirlili??inin varlı??ını
ara??tırmak için Türkiye’nin kritik derecede kirlendi??i dü??ünülen bazı kıyı alanlarından güncel
çökel örnekleri alınmı??tır. Monoaromatik hidrokarbonlar, benzen, toluen, etilbenzen ve
ksilenler yaygın adı olarak tanımlanmakta ve uçucu organik bile??iklerin önemli bir
bölüngüsünü olu??turmaktadırlar. Dü??ük molekül a??ırlıklı bu bile??ikler araç egzozlarında
ta??ıyıcı kaynak olarak, kömür yanması, ısınma, atık yakma, petrol rafineri i??lemleri ve
alüminyum üretimi gibi ta??ıyıcı kaynaklarda bulunurlar. Bu nedenle ço??unlukla atmosfer
hava, kara ve su sistemleri arasında kolayca ta??ınabilen toksik hidrokarbon bile??enleri ABD
Çevre Koruma Ajansı tarafından öncelikli kirleticiler listesine alınmı??tır. Ülkemizin kritik
derecede kirlendi??i dü??ünülen bazı kıyı alanlarından toplanan taban çökellerinde
monoaromatik hidrokarbon kaynaklı kirlili??in varlı??ı belirlenmi??tir. Bu kirlili??e sebep olan en
yaygın kirleticilerin gazoline ve di??er yaygın çevresel kirleticilerden olan petrol ve türevli
ürünler ve organik maddenin kısmen yanması sonucu olu??an tamamlanmamı?? yanma
ürünlerinin oldu??u tespit edilmi??tir. Bu çalı??ma, elde edilen ilk veriler ı??ı??ında ülkemizde
kritik öneme sahip bu tip alanların ara??tırma programlarına bu konuda istenen verilerin
sa??lanabilmesi açısından önem arz etmektedir.

The sediment samples from some critically polluted coastal areas in Turkey were
collected and analyzed for monoaromatic hydrocarbon compounds to determine whether
contamination has occurred that is detrimental to the public health and environment. In fact,
monoaromatic hydrocarbons, as a collective name for benzene, toluene, ethylbenzene, and
xylenes (BTEX or BTX compounds), constitute an important fraction of volatile organic
compounds. These are non-biodegradable, low-molecular weight compounds and found in
vehicle exhaust (mobile source), coal burning and residential heating, waste incineration,
petroleum refining processes, coke and aluminum production (stationary sources). Therefore
they are considered to be most mobile and toxic hydrocarbon constituents, and included in the
USEPA priority pollutants list. The results indicated that the most common source is the
incomplete combustion of organic matter as encountered at the most polluted coastal areas,
which are often in front of discharges and near the sources of petroleum products such as
gasoline, and other common environmental contaminants. These places are acutely toxic to
aquatic organisms if contact is maintained.