İlksel Birikim, Proleterleşme, Gençlik ve Gençlik Hareketleri


ÇETİNKAYA Y. D., Akyol A. E.

Praksis, sa.70, ss.99-122, 2026 (TRDizin)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: Sayı: 70
  • Basım Tarihi: 2026
  • Dergi Adı: Praksis
  • Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
  • Sayfa Sayıları: ss.99-122
  • İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Gençliğin bağımsız ve radikal bir toplumsal özne olarak ortaya çıkışı, literatürde çoğunlukla ya biyolojik ve psikolojik özellikler çerçevesinde idealize edilerek tartışılmış ya da belirli tarihsel koşullar altında siyasal seçkinler tarafından formüle edilen mitler aracılığıyla bir toplumsal inşa süreci olarak ele alınmıştır. Bu makale, her iki yaklaşımın ötesine geçerek gençlik kategorisinin neden kapitalizmle eşzamanlı olarak ortaya çıktığı sorusundan hareket etmekte ve gençliğin kapitalist üretim ilişkileriyle bağını incelemektedir. Marx’ın sermaye, kapitalizmin özgün emek biçimi, kapitalist ilksel birikim süreci ve proleterleşme kavrayışlarından yola çıkan çalışma, gençliğin sermayenin varoluşsal ihtiyaçları doğrultusunda özgül bir toplumsal kategori olarak ortaya çıktığını ve gençlik hareketlerinin görünüş biçimleri ile söylemlerinden bağımsız olarak, proleterleşme sürecinin siyasal ve toplumsal semptomları olarak okunabileceğini ileri sürmektedir. Makale, ilksel birikim literatürünün ağırlıkla Avrupa tarihine odaklanmasından hareketle analizine Avrupa’dan başlamakta; ancak gençlik kategorisini doğuran maddi ve tarihsel koşulların evrensel nitelikte olduğu yaklaşımıyla Osmanlı-Türkiye örneğini de analize eklemektedir. Ayrıca makale, gençlik hareketlerini 1960’ların özgül koşullarıyla sınırlayan ve bu hareketleri “kapitalizmin altın çağı miti” üzerinden açıklayan yaklaşımların ötesine geçerek; üretim ile yeniden üretim kategorileri arasındaki diyalektik ilişkiyi merkeze alan tarihsel bir perspektif önermektedir.
The emergence of youth as an independent and radical social subject has been largely discussed in the literature either by idealizing it within the framework of certain biological and psychological characteristics or by interpreting it as a process of social construction formulated by political elites under specific historical conditions. This article moves beyond these two approaches by asking why the category of youth emerged concurrently with capitalism and by examining its relationship with capitalist relations of production. Drawing on Marx’s analyses of capital, the specific form of labor under capitalism, the process of primitive accumulation, and proletarianization, the study argues that youth emerged as a distinct social category in accordance with the existential needs of capital. It further contends that youth movements, regardless of their forms of appearance and articulation, can be understood as political and social symptoms of the process of proletarianization. The article starts its analysis with Europe because the literature on primitive accumulation mostly focuses on European history. However, since the material and historical conditions that gave rise to the category of youth are considered universal rather than unique to Europe, the article also includes the Ottoman-Turkish case in its analysis. In addition, the article adopts a historical perspective that goes beyond approaches which confine youth movements to the specific conditions of the 1960s and explain them through the “myth of the golden age of capitalism,” emphasizing instead the dialectical relationship between the categories of production and reproduction.