FSEK Kapsamında Açılabilecek Hukuk Davaları ve Taleplere İlişkin Değerlendirme

Eser, bir fikir işçisinin zihinsel dünyasının yansıması ve adeta “gözünün nuru” niteliğindedir. Bir eserin vücuda getirilme süreci; eser sahibinin şahsi zamanından, ailevi yükümlülüklerinden ve sevdiklerinden feragat ederek gerçekleştirdiği yoğun bir emek ve özverinin bileşkesidir. Eser sahibi, bu büyük fedakârlıkların karşılığında hem yaşamını onurlu bir şekilde idame ettirebilmek hem de yeni yaratımlara odaklanabilmek adına maddi bir getiri; emeğinin takdir edilmesi bağlamında ise manevi bir başarı arzusu taşır. Ancak dijitalleşen dünyada eser üzerindeki mali ve manevi hakların, hak sahibinin rızası olmaksızın ihlal edilmesi maalesef sistematik bir sorun hâline gelmiştir. Bu tür tecavüz hâllerinde eser sahibini korumak, uğradığı zararları minimize etmek ve onu maddi-manevi yönden tatmin etmek amacıyla 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) çerçevesinde çeşitli hukuki himaye mekanizmaları tesis edilmiştir. Bu kapsamda açılabilecek davalar; tecavüzün ref’i davası, tecavüzün men’i davası, maddi ve manevi tazminat davaları ile vekâletsiz iş görme hükümlerine dayanan kazancın iadesi davasıdır. Özellikle Kanun’un 68. maddesinde düzenlenen “üç kat fazlası bedel” talebi gibi özel tazminat türleri, uygulamada taleplerin bazen birbiriyle yarışmasına bazen de birbiri üzerine yığılmasına neden olmaktadır. Nihayetinde, hak ihlaline uğrayan eser sahibinin stratejik bir hak kaybı yaşamaması adına, hangi somut durumda hangi davayı hangi yasal gerekçeyle ikame etmesi gerektiğinin ve talep edilebilecek kalemlerin sınırlarının net bir şekilde tespiti, fikri hakların korunması açısından hayati bir önem arz etmektedir.