İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi
Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları, İstanbul, 2026
- Yayın Türü: Kitap / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Yayınevi: Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Günümüzde kentleşme dinamikleri ve kentsel sistemlerin büyümesi, metropo liten alanların yönetimini ve planlamasını eşi görülmemiş ölçüde karmaşık hale getirmiştir. İstanbul gibi hızlı dönüşen, sosyo-ekonomik olarak katman laşmış ve küresel ağlarla güçlü biçimde bütünleşmiş metropoller, kendi sınırla rı içinde birbirine zıt refah ve yoksunluk hallerini bir arada barındıran karma şık yapılardır. Bu karmaşıklık içerisinde yaşam kalitesini il ya da ilçe gibi mak ro ölçekli idari sınırlarla ölçmek, eşitsizlikleri homojenleştirme riski taşımak tadır. İl ya da ilçe ortalamalarına dayanan yaklaşımlar, aynı idari bölge içinde ki dezavantajlı alanların kırılganlıklarını ve mahalle bazındaki yerel potansi yelleri gizleyebilmektedir. Bu bağlamda, metropol yönetiminde karar vericile rin kanıta dayalı politika oluşturabilmeleri, kaynakları adil tahsis edebilmeleri ve stratejik mekânsal planlamayı etkin kılabilmeleri için mahalle ölçeğine inen, sağlam, esnek ve uygulanabilir analitik araçlara duyulan ihtiyaç her ge çen gün artmaktadır. TÜBİTAK 3005 Programı tarafından desteklenen 124K084 numaralı “Mahal le Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi: İstanbul Örneği” başlıklı projenin temel amacı; İstanbul metropolünde yaşam kalitesini etkileyen faktörleri doğrudan mahalle ölçeğinde ölçülebilir, izlenebilir ve karşılaştırılabilir bir yapıya kavuş turmaktır. Çalışma, kentsel dinamiklerin işlediği çeşitli mekânsal özellikleri bütüncül bir biçimde analiz ederek, yerel yönetimler, şehir plancıları ve politi ka yapıcılar için eyleme geçirilebilir bir karar destek mekanizması sunmayı hedeflemektedir. Endeksin geliştirilme sürecinde evren olarak İstanbul ilindeki mahalleler be lirlenmiştir. Ancak, hukuki gerçeklikler ile istatistiksel ve sosyolojik yapının uyumunu sağlamak adına metodolojik bir sınırlandırma uygulanmıştır. Köy Kanunu’nda yer alan yerleşme tanımı dikkate alınarak, kentsel özelliklerden ziyade kırsal nitelik taşıyan ve/veya nüfusu 2.000’in altında olan mahalleler analiz kapsamı dışında bırakılmıştır. Nüfusu 2.000’i aşan 745 mahalle üzerin de kurgulanan bu yaklaşım, modelin yapısal geçerliliğini ve göstergelerin tu tarlılığını güvence altına almıştır. Yaşam kalitesinin disiplinlerarası doğası gereği, araştırma sosyoloji, ekonomi, kentsel planlama ve çevre psikolojisinden beslenen geniş bir çerçeveye otur tulmuştur. Kentsel sistemin farklı katmanlarını temsil eden ve birbirleriyle etkileşim içinde olan 11 ana alt boyut tanımlanmıştır: