Küresel cinsiyet uçurumu endeksi bağlamında Türkiye’nin doğal akranlarıyla karşılaştırmalı bir performans analizi: kümeleme ve CRITIC-MOORA yaklaşımı

Creative Commons License

İşbilen L.

ERCIYES UNIVERSITY JOURNAL OF FACULTY OF ECONOMICS AND ADMINISTRATIVE SCIENCES, sa.74, ss.153-163, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Dünya Ekonomik Forumu (WEF) tarafından 2006’dan bu yana düzenli olarak hesaplanan Küresel Cinsiyet Uçurumu Endeksi, cinsiyetler arasındaki uçurumu; ekonomik katılım ve fırsat eşitliği, eğitimsel başarı, sağlık ve hayatta kalma ve siyasi güçlenme olmak üzere dört temel bileşen ve 14 alt gösterge üzerinden ölçmektedir. Bu çalışmada, WEF tarafından 2025’te yayımlanan güncel rapor verileri kullanılarak 148 ülke için çeşitli algoritmalarla kümeleme analizi gerçekleştirilmiştir. Türkiye’nin, G20 ve OECD gibi geleneksel ekonomik bloklar yerine, veriye dayalı kümeleme analiziyle belirlenmiş doğal akranlarıyla kıyaslandığı bu çalışmada, kümeleme analizi için dört farklı yöntem kullanılmış; bu yöntemler arasında en başarılı sonucu KNN (K-En Yakın Komşuluk) algoritması vermiştir. Kümeleme analizine dair uygulamalar JASP 0.95.0.0 ile gerçekleştirilmiştir. Analiz kapsamında, birinci aşamada Türkiye’nin de içinde bulunduğu 20 ülkeden oluşan grup özelinde, bütünleşik CRITIC MOORA yöntemiyle performans analizi uygulanmıştır. İkinci aşamada duyarlılık analizi için CRITIC-WASPAS yöntemi uygulanmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bulgular, ekonomik gelişmişliğin cinsiyet uçurumunu azaltmada tek başına yeterli bir gösterge olmadığını ortaya koymaktadır. Üst orta gelir düzeyine sahip bir G20 ülkesi olan Türkiye’nin, kadın hakları konusunda tarihsel bir önceliğe sahip olmasına rağmen; mülkiyet edinimi, adalete erişim, seyahat özgürlüğü ve üreme özerkliği gibi temel hakların kısıtlı olduğu alt orta gelir grubu ülkeler arasında 15. sırada yer alması dikkat çekicidir. Bu durum, Türkiye’de cinsiyet eşitliğinin beklenen ve hedeflenen seviyenin oldukça gerisinde kaldığını göstermektedir.