“ŞAHNÂME-İ DİVANE ANDALİB” İSİMLİ ESERİNİN HOKAND HANLIĞI TARİHİ AÇISINDAN ÖNEMİ


Creative Commons License

Şen H.

Arşiv Dünyası Dergisi, vol.8, no.1, pp.79-97, 2021 (Peer-Reviewed Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 8 Issue: 1
  • Publication Date: 2021
  • Doi Number: 10.53474/ad.909662
  • Journal Name: Arşiv Dünyası Dergisi
  • Journal Indexes: Asos İndeks
  • Page Numbers: pp.79-97
  • Istanbul University Affiliated: Yes

Abstract

Hokand Hanlığı’nın Şirali Han (1842-1845) dönemi için önemli tarihi kaynaklarından birisi olan “Şahnâme-i Divane Andalib” şair Andalib tarafından Çağatay Türkçesinde destan şeklinde kaleme alınmıştır. Eserde 1842-1843 yıllarında Hokand Hanlığı’nda meydana gelen olaylar dile getirilmiştir. Eserin konusu Hokand’daki kısa süreli Buhara hâkimiyeti ve hanlığın Şirali Han tarafından bağımsızlığa kavuşturulması, bu durum üzerine Emir Nasrullah’ın Hokand Seferi ve seferde yaşananlar anlatılmıştır. Eserin iki ana karakteri bulunmaktadır. Bunlar Şirali Han ve Emir Nasrullah’tır. Eserde Şirali Han mirasçısı olduğu devletin hükümdarı olmuş bir padişah, mutmain bir Müslüman olarak anlatılırken Emir Nasrullah ise zalim, gaddar ve cahil bir hükümdar olarak tasvir edilir. Müellif olayların tanığı olduğu için Hokand ahalisinin yaşanan olaylara bakış açısını, hükümdar ailesinin katledilmesinden dolayı duydukları üzüntüyü, Hokand’da Buhara askerlerince yapılan talanı ve Hokand’daki adaletsiz yönetim yüzünden Buhara Emirliği’ne karşı oluşan nefreti çok güzel bir biçimde eserinde işlemiştir. Özellikle halkın 1842-1843 yıllarında meydana gelen olaylar esnasındaki ruh halini yansıtması ve olayları onların gözünden aktarmaya çalışması Şahnâme-i Divane Andalib’e Hokand tarihi kaynakları arasında ayrı bir değer katmaktadır. Ayrıca Türkistan coğrafyasında dönüm noktalarından birisi olan Büyük Oyun’un başlangıcında bölgenin durumunu ve devletler arası çatışmaları taraflı olarak da olsa yansıtması açısından büyük önem arz etmektedir. Şahnâme-i Divane Andalib’in Özbekista Ebu Reyhan Bîrûnî Şarkiyat Enstitüsü’nde bulunan 696 numara da bulunan el yazmayı kullanarak hazırladığımız bu çalışmada eserde verilen bilgileri diğer Hokand kaynaklarıyla mukayese etmeye gayret ettik. Eserin çevirisini verirken çok fazla yer kaplamaması için mısraları yan yana koyduk ve mısraları ayırmak için tire (-) işareti kullandık. Ayrıca her sayfanın sonunda sayfa numaralarını verdik.