Çok Katmanlı Bir Yapı Olarak Kurucu Sözleşmelerden Güncel İkincil Düzenlemelere Hava Hukukunun Tarihsel ve Normatif Evrimi

Tuncal A., Erol U., Çeken S., Dursun E.

Ege Üniversitesi Ulaştırma Yönetimi Araştırmaları Dergisi, cilt.2026, ss.1-40, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Çalışma hava hukukunun kuruluşundan günümüze kadarki kavramsal ve normatif gelişimini başlıca uluslararası sözleşme, protokol ve bağlantılı hukuk metinlerini tarihsel sıraları, hukuki işlevleri ve birbirleriyle ilişkileri bakımından değerlendirerek incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla doktrinal hukuk araştırması, yapılandırılmış anlatı literatür incelemesi ve doküman incelemesi birlikte kullanılmıştır. Ayrıca birincil hukuk metinlerine öncelik verilerek bilimsel literatür tematik biçimde sentezlenmiştir. Hukuk metinleri kabul bağlamı, düzenleme konusu, getirdiği mekanizma, yürürlük durumu ve sonraki rejimlerle ilişkisi yönünden incelenmiş, tarih ve hukuki durum bilgileri araştırma zamanı esas alınarak resmi antlaşma koleksiyonları ve kurumsal kaynaklarla karşılaştırılmıştır. İnceleme sonucunda egemenlik ve teknik standardizasyona dayanan kamu hukuku çerçevesinin taşıyıcı sorumluluğu, havacılık güvenliği, ekonomik erişim, hava aracı finansmanı ve üçüncü kişi zararlarına ilişkin uzmanlaşmış rejimlerle tamamlandığı belirlenmiştir. Çalışmanın özgün katkısı farklı alt rejimleri aynı tarihsel çizgide bir araya getirerek antlaşma hükümleri, ICAO teknik normları, ulusal uygulama ve ilgili hukuki kararlar arasındaki normatif bağlantıları görünür kılmasıdır. Bu bağlamda Şikago Sözleşmesi kurumsal merkezi oluşturmakta, buna karşılık trafik hakları ikili ve bölgesel düzenlemelere, özel hukuk sorumluluğu örtüşen sözleşme rejimlerine, teknik uyum ise ulusal uygulama ve gözetim kapasitesine bağlı kalmaktadır.