İklim Değişikliği Sürecinde Türk Denizlerinde Zararlı Alg Çoğalmaları (ZAÇ), Toksik Algler ve Geleceğe Yönelik Tehdit Senaryoları
TÜRKİYE DENİZLERİNDE TEHLİKELİ TÜRLER: Ekoloji, Sağlık ve Yönetim Yaklaşımları, İ. Destan ÖZTÜRK ve Özgür Deniz TEZCAN, Editör, Türk Deniz Araştırmaları Vakfı, İstanbul, ss.27-57, 2025
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2025
- Yayınevi: Türk Deniz Araştırmaları Vakfı
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Sayfa Sayıları: ss.27-57
- Editörler: İ. Destan ÖZTÜRK ve Özgür Deniz TEZCAN, Editör
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
İklim değişikliğinin denizel sistemler üzerindeki etkileri, sıcaklık artışı, tabakalaşmanın güçlenmesi, besin elementleri dengesizlikleri ve durağan su kütlelerinin yaygınlaşması gibi süreçler üzerinden zararlı alg çoğalmalarını (ZAÇ) ciddi biçimde etkilemektedir. Türk denizlerinde (Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz) son yıllarda artan ZAÇ olayları, toksin üretimi, çevresel koşullar, tür stratejileri ve olası gelecek senaryoları kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Marmara Denizi’nde gözlenen Noctiluca scintillans, Prorocentrum micans, Pseudo-nitzschia multiseries ve Cochlodinium gibi türlerin varlığı ve aşırı çoğalmaları, fitoplankton kompozisyonunun sıcaklık, ışık ve besin koşullarına ne derece hassas yanıt verdiğini göstermektedir. Dinoflagellatlar hem planktonik hem bentik formlarıyla, miksotrofik beslenme yetenekleri, dinlenme kistleri ve toksin üretimiyle öne çıkmakta ve değişen iklim koşullarında avantaj kazanmaktadır. Özellikle bentik dinoflagellatlar (Ostreopsis, Gambierdiscus, Prorocentrum lima) Akdeniz’de yayılım göstermekte, bu türlerin ılıman kuşaklara doğru kaymaları "tropikalleşme" olgusu ile ilişkilendirilmektedir. Ayrıca, 2021 Marmara müsilajı gibi olaylar, fitoplankton artışlarının fiziksel ve biyokimyasal eşikleri nasıl aşabildiğini göstermiştir. Çalışmada, halk sağlığına yönelik potansiyel riskler, deniz ürünleri güvenliği, sucul biyolojik çeşitlilikteki kayıplar ve mavi ekonomi üzerindeki etkiler de ele alınmış; toksinler aracılığıyla gelişen insan sağlığı sorunları ve bu olaylara karşı Türkiye'deki mevcut izleme altyapısının yetersizlikleri tartışılmıştır. Gelecekte artması öngörülen ZAÇ sıklığına karşı alınması gereken önlemler, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve izleme-temelli yönetim modellerinin gerekliliği vurgulanmıştır.
Climate change significantly impacts harmful algal blooms (HABs) in marine systems through processes such as rising temperatures, intensified stratification, nutrient imbalances, and the expansion of stagnant water masses. The increasing frequency of HAB events in Turkish seas (the Black, Marmara, Aegean, and Mediterranean Seas) has been comprehensively evaluated, covering aspects such as toxin production, environmental conditions, species strategies, and potential future scenarios. The presence and proliferation of species such as *Noctiluca scintillans*, *Prorocentrum micans*, *Pseudo-nitzschia multiseries*, and *Cochlodinium* in the Sea of Marmara demonstrate the sensitivity of phytoplankton composition to temperature, light, and nutrient conditions. Dinoflagellates—existing in both planktonic and benthic forms—stand out due to their mixotrophic capabilities, resting cysts, and toxin production, thereby gaining an advantage under changing climate conditions. Benthic dinoflagellates (e.g., *Ostreopsis*, *Gambierdiscus*, *Prorocentrum lima*) are particularly expanding their range in the Mediterranean, with the poleward shift of these species linked to the phenomenon of "tropicalization." Furthermore, events such as the 2021 Marmara mucilage outbreak have illustrated how phytoplankton blooms can surpass critical physical and biochemical thresholds. The study also addresses potential risks to public health, seafood safety, losses in aquatic biodiversity, and impacts on the blue economy; it discusses human health issues arising from toxins and the inadequacies of Türkiye's current monitoring infrastructure regarding these events. Emphasis has been placed on the measures required to address the projected future increase in the frequency of extreme weather events, as well as on the development of early warning systems and the necessity of monitoring-based management models.