Akademik Veri Yönetim Sistemi
Hiperyayın, İstanbul, 2024
Londra’daki İstanbul Sergisi, Olympia Limited
Company’ adındaki İngiliz şirketinin Londra’nın West Kensington semtindeki Olympia Sergi Salonlarında 26 Aralık 1893
-30 Ekim 1894 arasında açmış olduğu panoramik bir sergidir.
Seleflerinden oldukça farklı olan Londra’daki
İstanbul Sergisi’nde, İstanbul şehrinin tarihi ve kültürel dokusunu oluşturan
eserler gerçek ile hayal arasındaki çizgilerde canlanmıştı. Londralılar bu muhteşem
manzara karşısında Doğu’ya dair gerçeküstü deneyimler yaşadılar: Sergide,
Haliç'in nefes kesen manzarasını bir seyir terası gibi sunan Galata Kulesi,
ziyaretçilerin her türlü Doğu merakını bulabileceği Lady Montagu'nun
mektuplarındaki açıklamalar dikkate alınarak inşa edilmiş olması gereken
otantik bir Osmanlı haremi; mermerlerle ve çinilerle kaplı, İstanbul'un en
güzel camilerinden birinin "gerçekçi bir kopyası"; İstanbul’un en
zarif ve güzel çeşme örneklerinin reprodüksiyonları; Pera Caddesi (Cadde-i
Kebir/İstiklal Caddesi) boyunca dizilmiş
çeşitli muhteşem etkinlikler sunan lokanta ve kahvehaneler; Kapalıçarşı ve
içinde kadın işçilerin sigara imalatı süreçlerini sergiledikleri Reji
İdaresi’nin Cibali Sigara Fabrikası gibi ticari alanlar; Türk işçilerine izin
çıkmadığı için İngiliz işçiler tarafından dokunan Uşak yöresine ait Türk
halılarının dokunduğu halı tezgâhları ve İstanbul’dan getirilen kayıklar ve
kayıkçıların eşliğinde gezilen Binbirdirek Sarnıcı, Haliç ve Boğaziçi ve
başkaca simge yapı örnekleriye tam bir İstanbul panoraması yer alıyordu. Tarihi ve kültürel dokusuyla İstanbul,
Londra’da panoramik biçimde yeniden oluşturulmuş; şehrin iktisadi ve sosyal
hayatında her ne varsa, başarılı bir şekilde sergi alanına taşınmıştı.
Bu kitapta, Sultan II. Abdülhamid’in Londra’daki
İstanbul Sergisinin Türkiye’deki ve özellikle İstanbul’daki hazırlık
faaliyetlerini yasaklayarak engelleme girişimlerini; Olympia Limited
Şirketi’nin ısrarlı ikna çabalarına karşın, menfi tavrın sonuna kadar sürdürülmesinin
gerekçeleri ve meselenin arka planını; İngiltere ve Yunanistan’ın soruna
müdahil olma sürecini ve nihayet, serginin açılışından kapanışına kadarki
gelişmeler, Osmanlı arşiv vesikaları ışığında ele alınmaktadır.