Sürdürülebilir Su Tüketim Davranışının Tasarımı: İstanbul'dan Kamusal Su Dolum İstasyonu Örneği

Ulusal Tasarım Araştırmaları Konferansı (UTAK) 2026, Ankara, Türkiye, 9 - 11 Eylül 2026, ss.9, (Tam Metin Bildiri)

Tek kullanımlık plastik su şişelerinin yaygınlaşması, çağdaş kentlerde tüketim alışkanlıklarının en görünür

göstergelerinden biri hâline gelmiştir. Güncel politika tartışmaları çoğunlukla geri dönüşüm sistemleri ve atık

yönetimi altyapılarına odaklanırken, tasarımın gündelik su tüketim alışkanlıklarını dönüştürmedeki rolü daha az

incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, İstanbul'da bir kent mobilyası firmasının tasarım merkezi, bir ilçenin kent konseyi,

çeşitli belediye aktörleri ve eğitim kurumlarının iş birliğiyle geliştirilen bir kamusal su şişesi dolum istasyonunun

tasarım ve uygulama sürecini aktör-ağ teorisi çerçevesinde incelemek ve bu sürecin sürdürülebilir su tüketim

pratikleri üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Araştırma nitel bir vaka çalışması yaklaşımı benimsemekte; tasarım

dokümantasyonları, prototip değerlendirmeleri, tasarımcılarla yapılan görüşmeler ve üç farklı okulda gerçekleştirilen

kurulumlara ilişkin gözlemsel geri bildirimler üzerinden yürütülmektedir. Analiz, tasarım kararlarının teknik

gereksinimler, kurumsal beklentiler ve kültürel değerlendirmeler arasındaki müzakereler sonucunda nasıl

şekillendiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, kamusal su dolum istasyonlarının yalnızca teknik altyapılar olmadığını,

aynı zamanda yeniden doluma dayalı su tüketim pratiklerini teşvik eden sosyo-maddesel kentsel müdahaleler

olduğunu göstermektedir. Okullarda kurulan istasyonların öğrencilerin tek kullanımlık plastik şişe tüketimini

azaltarak yeniden kullanılabilir mataralarla su taşıma alışkanlığını desteklediği gözlemlenmiştir. Bununla birlikte,

hijyen algısı, vandalizm riski ve yetkisiz kullanım gibi konular bu tür altyapıların tasarımında ve yönetiminde dikkatle

ele alınması gereken önemli meseleler olarak ortaya çıkmaktadır.