Çocukların Verileştirilmesine Hak Temelli Bir Yaklaşım
Filiz Kitabevi, İstanbul, 2026
- Yayın Türü: Kitap / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.64161/filiz.9786258585636
- Yayınevi: Filiz Kitabevi
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmada “verileştirme"nin çocuk hakları üzerindeki etkisi ve hak temelli bir yaklaşımla çocuk haklarının verileştirme bağlamında nasıl gerçekleştirilebileceği irdelenmektedir. Üç bölümden oluşan çalışmada ilk olarak kavramsal bir çerçeve oluşturularak verileştirme, kurucu unsurları ve yapısal sorunları açısından sosyoteknik bir sistem olarak analiz edilmektedir. Verileştirmenin epistemolojisi ve bu kapsamda nesnellik ve tarafsızlık iddiaları, eleştirel biçimde ele alınmaktadır. Söz konusu inceleme doğrultusunda verileştirmenin yapısal sorunları tespit edilerek bunların insan onurunu, iradeyi ve özerkliği zayıflatırken, çocukların kırılganlığını katlayan güç asimetrilerine sebebiyet verdiği ortaya konulmaktadır. İkinci bölümde aile hayatı, sosyal etkileşimler, oyun/boş zaman ve eğitim olmak üzere birbiriyle bağlantılı dört yaşam alanında çocukların verileştirilmesini kapsamlı bir şekilde incelenmektedir. Bu kapsamda çeşitli amaçlarla çocukları verileştiren birincil aktörler (devletler ve şirketler) ve bu süreçte tali rol oynayan ikincil aktörler (çocuklar ve aileler) tespit edilmektedir. İlgili tespitler doğrultusunda verileştirmenin çocuğun özel yaşam ve kişisel verilerin korunması hakkı, düşünce, ifade ve bilgi özgürlüğü, eğitim hakkı, ekonomik sömürüden korunma hakkı ve oyun hakkı üzerindeki etkileri incelenmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, önceki bölümlerdeki tespitler ışığında Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne dayanan çocuk hakları temelli yaklaşım geliştirilmektedir. Bu bölümde çocuk hakları temelli yaklaşımın rehber ilkeleri olan çocuğun gelişen yetileri, görüşlerine saygı hakkı, ayrımcılık yasağı, çocuğun gelişim hakkı ve çocuğun yüksek yararı ilkeleri, verileştirmenin çocuk hakların etkisi bağlamında ele alınmaktadır. İlgili çıkarımlar doğrultusunda çocuk haklarının gerçekleştirilmesi için Çocuk Hakları Sözleşmesi uyarınca alınacak idari ve hukuki tedbirlerle ilişkin yönlendirmeler yapılmaktadır.