Akademik Veri Yönetim Sistemi
TESAM AKADEMİ, cilt.13, sa.1, ss.407-443, 2026 (TRDizin)
Bu çalışma, küresel ve ulusal düzeyde artan bir demografik olgu olan
kırsal yaşlanmanın Türkiye’de bölgesel kalkınma dinamikleri üzerindeki
çok boyutlu etkilerini incelemektedir. Kırsal yaşlanma, politika
yapıcılar ve ekonomistler için önemli bir konudur. Türkiye'de toplam
yaşlılık oranı (%65 yaş ve üzeri) %9.9 iken, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt
Sistemi (ADKS) 2022 sonuçlarına göre kırsal yaşlılık oranı %18.9
seviyesindedir. Bu durum, kırsal nüfusun yoğun bir yaşlı nüfus
barındırdığını göstermektedir. Kırsal yaşlanma, kırdan kente göç, azalan
doğurganlık oranları ve emeklilik sonrası kentten kırsala göç gibi
sosyolojik dinamiklerle (arafta yaşlanma) ilişkilidir.
Kırsal yaşlanmanın bölgesel kalkınma üzerindeki ekonomik yansımaları,
işgücü arzında azalma, tarımsal üretkenlikte düşüş ve emeklilik
sistemleri üzerinde artan kamu maliyesi baskısını içermektedir. Sosyal
düzeyde topluluk çözülmeleri ve mekânsal düzeyde ise kırsal altyapı
durgunluğu ve terk edilmiş kırsal konut dinamikleri gözlenmektedir.
Çalışma, kırsal yaşlanmanın en belirgin olduğu bölgelerden biri olan
Orta Karadeniz Bölgesi'ni (TR82) vaka çalışması olarak ele almıştır.
TR82, Türkiye'deki Düzey 2 Bölgeleri arasında en yaşlı nüfusa sahip
bölgedir. Bölgede yer alan Sinop, Çankırı ve Kastamonu, %31.9 ila %33.3
arasında değişen kırsal yaşlılık oranlarıyla Türkiye sıralamasında ilk
üçte yer almaktadır. Bölgenin Yaşlı Yaş Bağımlılık Oranı (%23.5),
Türkiye ortalamasının (%11.1) iki katından fazladır. Ayrıca, Sinop'ta
aktif sigortalı/pasif sigortalı oranı 0.99’dur, bu da sosyal güvenlik
sistemi üzerindeki yükü göstermektedir.
Sonuçlar, kırsal yaşlanmanın tarım temelli kalkınmaya önemli
kısıtlamalar getirdiğini ve kırsal yaşlanma ile tarım sektöründeki
gerileme arasında bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Emeklilik
göçü, hizmet sektörünün gelişmesine yol açabilir, ancak tarımsal
kalkınmaya anlamlı bir doğrudan katkı sağlamamaktadır. Bölgesel kalkınma
politikalarının kırsal yaşlanmayı olumsuz etkileyebileceği yönünde de
bulgular mevcuttur. Politika önerisi olarak, kırsal yaşlanmanın
görüldüğü yerlerde tarımsal teşviklere öncelik verilmesi ve kırsal
alanda yaşayan, özellikle dul ve yalnız yaşlı kadınlara yönelik ekonomik
ve sosyal desteklerin artırılması önerilmektedir