TARIM KESİMİNİN VERGİLENDİRMESİ: YOL VERGİSİ ÖRNEĞİ

Creative Commons License

Ünüvar S.

Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, sa.53, ss.229-246, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, XIX. yüzyıl Osmanlı Devleti’nden 1952’de kaldırılana kadar uygulanan Yol Vergisi’ni mali sosyoloji ve tarihsel sosyoloji perspektifiyle incelemektedir. Nitel araştırma yöntemleri benimsenerek resmî belgeler, meclis tutanakları, edebiyat eserleri ve anılar bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Çalışmada öncelikle Yol Vergisi örneği üzerinden Osmanlı ile Erken Cumhuriyet dönemi mali rejimleri arasındaki kurumsal süreklilik ortaya konulmaktadır. Ayrıca Weber, Elias ve Foucault’nun kuramsal yaklaşımlarından yararlanılarak modern devletin bedenî yükümlülükler ve doğrudan baş vergilerinden dolaylı vergilendirmeye geçiş süreci çözümlenmektedir. Siyasi karar alıcıların 1945 sonrası çok partili hayatla birlikte oy gücü yüksek kırsal seçmeni doğrudan vergilendirmekten kaçındıkları, tarım kesiminden alınamayan vergileri akaryakıt ve girdi vergileri gibi dolaylı yollarla ikame ettikleri saptanmıştır. Sonuç olarak Yol Vergisi, Türkiye’de devlet-toplum ilişkilerinin, vergi rejiminin ve siyasal karar alma mekanizmalarının dönüşümünü temsil etmektedir.