AFET ODAKLI KENTSEL DÖNÜŞÜM POLİTİKA VE HUKUKUNUN KENTSEL DİRENÇLİLİĞE ETKİSİ: İSTANBUL’A BİR BAKIŞ

Creative Commons License

Giritlioğlu P. P.

İktisat Dergisi, sa.548, ss.118-143, 2025 (Hakemli Dergi)

Özet

Son yıllarda, dünyanın birçok kentinde sosyal, ekonomik ve fiziksel sorunlar hızla artmakta, kentler kapitalizm, neo-liberalizm ve küreselleşmenin buyurduğu mega projeler boyunduruğu altına girmektedir. Bu ortamda, iklim değişikliğinin ve afetlerin etkileri giderek daha fazla hissedilmeye başlamışken,  kentlerin tüm bu sorunlarla başa çıkabilme becerisi ve kapasitesi de önemli bir tartışma konusu haline gelmiştir. Kentsel dirençlilik olarak adlandırılan bu süreç, politik ve pratik yönleriyle gündemde daha fazla yer edinmeye başlamıştır. Depremler, dolular, seller, tsunami, kuraklık ve benzeri afetler her geçen gün kentleri daha fazla tehdit ederken, kentlerin dirençliliği tehdit altına girmektedir. Yeni yasalar çıkarmak ya da kısa erimli çözümler sunan kentsel dönüşüm uygulamaları yapmak, kentlerin kırılganlıklarını tersine çevirmede çoğu kez yeterli olamamakta, dirençliliği artırmak için soruna daha bütüncül yaklaşan bir anlayışa gereksinim bulunmaktadır.

Bir deprem ülkesi olan ve neo-liberal kentleşme politikalarını büyük bir hızla uygulayan Türkiye de benzer süreçleri yaşamaktadır. 1980’li yıllarda neo-liberal kent düzeninin yeni yasaları hayata geçirilmiş ve bunlar öncelikle planlama eliyle uygulamaya sokulmuş, 2002 sonrası dönemde başlatılan yeni bir yasal düzenleme süreciyle, genel olarak afetleri değil, doğrudan depremi gerekçe gösteren bir kentsel dönüşüm politikası benimsenmiştir. İstanbul bu yeni politikanın odağında yer almış, ülkenin tüm siyasi gelişmeleri de bu politikayı besleyerek kenti büyük bir dönüşüm alanına konu etmiştir.

Bu çalışma, ülkemizde afete ve kentsel dönüşüme yönelik yasalar ve planlar birbiri ardına hayata geçirilirken, İstanbul’un yalnızca depreme değil, tüm afetlere karşı dirençliliğinin büyük bir hızla azaldığını iddia etmektedir. Bu iddiayı ispatlamak üzere, koalisyon hükümetlerinin ardından 2002 yılında tek başına iktidar olan Adalet ve Kalkınma Partisi eliyle üretilen ilgili yasalar, planlar ve diğer belgeler İstanbul üzerinden okunacak ve kentin afet dirençliliğine etkileri ortaya konacaktır.

Anahtar Kelimeler: Kentsel dirençlilik, afet, afet yasaları, kentsel dönüşüm, İstanbul