Meşruiyet Kıskacında Bir Mesele: Banka Promosyonunun Meşruiyeti Üzerine Bir Deneme

Akartepe B. B.

Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sa.Advanced Online Publication, ss.1-17, 2026 (TRDizin)

Özet

İş veren-çalışan ilişkisinde gündeme gelen önemli hususlardan birisi ücrettir. Geçmiş dönemlerde farklı ödeme şekilleri kullanılsa da günümüzde ödemeler bankalar aracılığıyla yapılmaktadır. Bankacılık sektörünün hem iş veren hem de çalışan kesim için sağlamış olduğu avantajlar bu tercihte etkili olmaktadır. Hiç şüphesiz söz konusu yöntemden yarar sağlayan taraflardan birisi de bankalardır. Ödemelere aracılık eden bankalar, ücretin işverenden alınıp çalışana aktarılması arasında geçen süre zarfında elinde tuttuğu meblağı kullanmak suretiyle tamamı kendine ait olacak şekilde kazanç elde etmektedir. Bankalar işverenlerin aracılık sürecinde kendileriyle çalışmalarını teşvik etmek amacıyla çalışanlara kendi hesaplarından belirli miktarda ek ödeme yapmayı taahhüt etmektedir. Promosyon olarak isimlendirilen bu ek ödemeler çalışan ve emekli statüsündeki tüm maaşlı grupları kapsamaktadır. Söz konusu ödemelerin meşruiyeti çeşitli açılardan tartışmaya konu edilmiş ve farklı sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmanın kapsamı gereği bu makale sadece çalışan kesime yapılan nakdi promosyon ödemelerini ele alacaktır. Konu hem konvansiyonel bankalar hem de katılım bankalarından örnekler getirerek taraflar arası ilişkilerin ve yapılan ödemelerin hukuki niteliğini ortaya koymak suretiyle detaylı bir analizi barındırmakta ve promosyon tartışmalarına katkı sunmaktadır. Katılım bankalarının ödediği promosyon meşru görülürken, konvansiyonel bankaların ödemeleri hakkında farklı görüşlerin ileri sürüldüğü tartışma zemininde bu çalışma literatürden farklı olarak paranın taayyünü (belirginleşmesi) açısından meseleye yaklaşmak suretiyle promosyon ödemelerinin meşru olduğu iddiasını ispatlamayı hedeflemektedir. 

Wages are central to employer-employee relations. Although different forms of payment were used in earlier periods, today salary payments are generally made through banks. The advantages provided by the banking sector for both employers and employees play an important role in this preference. Undoubtedly, banks are among the primary beneficiaries of this arrangement. Acting as intermediaries, banks generate profits, retained entirely by them, by utilizing the funds held during the interval between receiving wages from the employer and transferring them to the employee. To incentivize employers to utilize their intermediation services, banks commit to providing specific additional payments, termed "promotions," from their own resources to the salaried recipients. These promotions encompass all salaried groups, including retirees. The legitimacy of these payments has been subject to various debates, leading to divergent conclusions. Within its defined scope, this study focuses exclusively on cash promotion payments made to active employees. By examining salary payment protocols from both conventional and participation banks, this study provides a detailed analysis of the legal nature of the inter-party relationships and payments, thereby contributing to the discourse on promotions. While promotions paid by participation banks are generally considered legitimate, views differ regarding conventional banks. Distinguishing itself from existing literature, this study aims to substantiate the legitimacy of promotion payments by approaching the issue through the lens of the "specification of money" (ta‘ayyun).