Akademik Veri Yönetim Sistemi
SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ (THE JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES), cilt.12, sa.77, ss.248-268, 2025 (Hakemli Dergi)
Günümüzde cenaze ritüelleri, geleneksel dini bağlamlarından uzaklaşarak yeni toplumsal anlamlar ve işlevler kazanmaktadır. Geçmişte dinsel semboller etrafında şekillenen bu ritüeller, toplumsal dayanışmayı güçlendirirken bireylerin yas sürecinde destek hissetmelerini sağlıyordu. Ancak günümüzde, değişen sosyal ve kültürel yapıyla birlikte, bireylerin kendilerini ifade etme ihtiyaçlarına yanıt veren ve toplumsal normları yeniden üreten pratikler bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Bu çalışma, cenaze ritüellerindeki dönüşümü katılımcıların deneyimleri üzerinden incelemektedir. Türkiye’nin farklı illerinden 45 katılımcıyla yapılan derinlemesine görüşmeler sonucunda, bu ritüellerin bir yandan toplumsal dayanışmayı artırdığı ve yas sürecinde psikolojik destek algısını arttırdığı, diğer yandan ise bazı pratiklerin anlamını yitirdiği görülmüştür. Katılımcılar, ritüellerin çoğunlukla zorunluluk hissiyle yerine getirildiğini, bazı uygulamaların samimiyetsiz bulunduğunu ve modern yaşam koşulları nedeniyle sadeleştiğini belirtmiştir. Taziye ziyaretlerinin süresinin kısalması, yemek ikramlarının azalması ve dijital ortamda taziye bildirimlerinin artması en belirgin dönüşümler arasındadır. Collins’in ritüel etkileşim zinciri teorisiyle uyumlu olarak, cenaze ritüelleri toplumsal dayanışmayı ve duygusal bağlılığı artırma potansiyeline sahiptir. Katılımcılar, ortak duyguların paylaşılmasının yas sürecini hafiflettiğini ve fiziksel buluşmaların aidiyet hissini güçlendirdiğini belirtmiştir. Ancak, sosyal baskıyla yerine getirilen zorlanmış ritüellerin duygusal etkileşimi zayıflattığı ve içi boşalan pratiklerin ritüelin anlamını yitirmesine yol açtığı görülmüştür. Sonuç olarak, geleneksel ve ritüellerin modern ihtiyaçlara uyarlanması, toplumsal dayanışmayı güçlendirmekte ve bireylerin yas süreçlerini daha sağlıklı yönetmelerine katkı sağlamaktadır.
Anahtar kelimeler: Türkiye’de Cenaze Ritüelleri, Ritüel Dönüşümü, Ritüel Etkileşim Zinciri, Kültürel Değişim, Geleneksel Pratikler
This study examines the transformation of funeral rituals in Turkey through participants' lived experiences. While these rituals traditionally revolved around religious symbols and reinforced social solidarity and mourning support, they have recently evolved into practices that reflect individual expression, simplification, and digital adaptation. In-depth interviews with 45 participants from various provinces reveal that some rituals have lost their meaning, are performed out of social obligation, and are often perceived as insincere. Within the framework of Collins’ Interaction Ritual Chain Theory, the findings show that while rituals still have the potential to generate emotional energy and a sense of belonging, those seen as forced or hollow lose this impact. The study concludes that funeral rituals are undergoing a functional and symbolic shift, shaped by both societal norms and individual needs, which in turn influences mourning experiences and social cohesion.
Funeral Rituals in Turkey, Ritual Transformation, Interaction Ritual Chain, Cultural Change, Traditional Practices