Derleme Sözlüğü’nde -(X)ntX Yapılı İsimler


Creative Commons License

Isparta A., Atasoy F. O.

in: Bilge Biliglig Bahşı Bitigi: Doğumunun 60. Yılında Mehmet Ölmez Armağanı, Özlem Ayazlı,Tümer Karayak,Uğur Uzunkaya, Editor, Paradigma Yayınları, Çanakkale, pp.37-54, 2023

  • Publication Type: Book Chapter / Chapter Research Book
  • Publication Date: 2023
  • Publisher: Paradigma Yayınları
  • City: Çanakkale
  • Page Numbers: pp.37-54
  • Editors: Özlem Ayazlı,Tümer Karayak,Uğur Uzunkaya, Editor
  • Istanbul University Affiliated: Yes

Abstract

In this study, verbs with -(X)ntX structure are analysed in terms of morphology and semantics. The aim of the study is to determine the root-meaning relationship of the compound suffix -(X)ntX, which is widely used in word derivation, and to subject the words derived with this suffix to morphological and semantic analysis. The study is limited to the words mentioned in the Derleme Sözlüğü (DS) and Türkçe Sözlük (TDK 2011). In the study, words from the aforementioned dictionaries were scanned by scanning method and a total of 455 words constituted the material pool to be analysed. Previous studies on the suffix were evaluated in time order and the determinations of the researchers about the structure and meaning of the suffix were used as criteria in the structure and meaning analysis of the words in the data pool. In the next stage, the meanings of the words scanned from the Compilation Dictionary were analysed, the meanings that the suffix adds to the root with the possibility of derivation were determined, headings were determined by considering their common features, and the words were classified under these headings. In the conclusion and discussion section, the previous determinations about the suffix and the determinations obtained as a result of the scanning are opened to discussion to be evaluated in grammar studies.

Bu çalışmada -(X)ntX yapılı fiiller şekil ve anlam bilgisi bakımından incelenmiştir. Çalışmanın amacı, kelime türetmede yaygın olarak kullanılan -(X)ntX birleşik ekinin kök-anlam ilişkisini tespit etmek ve bu ekle türetilmiş kelimeleri şekil bilgisi ve anlam bilgisi incelemesine tabi tutmaktır. Çalışma Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğünde (DS) ve Türkçe Sözlükte (TDK 2011) geçen kelimelerle sınırlıdır. Çalışmada tarama yöntemiyle adı geçen sözlüklerden kelimeler taranmış ve toplam 455 kelime, incelenmek üzere malzeme havuzunu oluşturmuştur. Ekle ilgili olarak yapılan önceki çalışmalar zaman sırası ile değerlendirilmiş ve araştırmacıların ekin yapısı ve anlamıyla ilgili tespitleri veri havuzundaki kelimelerin yapı ve anlam incelemesinde kıstas olarak kullanılmıştır. Sonraki aşamada Derleme Sözlüğünden taranarak tespit edilen kelimelerin anlamları tahlil edilmiş, ekin türetme imkânı ile köke kattığı anlamlar tespit edilmiş; ortak özellikleri dikkate alınarak başlıklar belirlenmiş; kelimeler bu başlıklar altında tasnif edilmiştir. Sonuç ve tartışma bölümünde ekle ilgili önceki tespitler ve tarama sonucu elde edilen tespitler dilbilgisi çalışmalarında değerlendirilmek üzere tartışmaya açılmıştır.