SPİNOZA’DA YÖNTEM KAVRAMININ BİLEŞENLERİ VE HEGEL MANTIĞI’NDAKİ YANSIMALARI

Creative Commons License

Atış N., Kibritoğlu M. C.

Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sa.31, ss.141-160, 2023 (Hakemli Dergi)

Özet

Spinoza ‘İnsan Anlağının İyileştirilmesi ve Onu Şeylerin Gerçek Bilgisine Götüren En Doğru Yol’ adlı yarım kalmış yapıtında yöntem kavrayışını ortaya koymaktadır. Yapıt yarım kalmış bir çalışmanın tüm özelliklerini gösterse de henüz başlığında onda yöntemin ve anlağın iyileştirilmesinin konu edileceği açığa çıkmaktadır. İnsan anlağı iyileştirildiğinde şeylerin gerçek-olmayan bir bilgisinden yani yanılgılardan kaçınma olanağı doğar. Üstelik bu bir yoldur, yöntemdir. Bu yarım kalmış incelemede Spinoza Törebilim’in katı geometrik sunuş dizgesinin içinde kalmamaktadır. Bunu aşmakta, anlağı gerçeğin bilgisine ulaştıracak olan yöntemi aramaktadır. Üstelik yöntem ona göre kişisel bir istemin sonucu ya da düşünsel uğraşın bir dışsallığı değil ama ‘başka her şeyi dışlayarak ruhu yalnız başına kavrayan bir şeyin olup olamayacağının’ sorgulaması olarak düpedüz metafizik bir sorundur. İncelemede anlak ve doğanın gerçek bilgisi yöntem kavramında birleşir. Bu yönleriyle İnceleme, Hegel’in Mantık Bilimi’nde kapsanan yöntem anlayışıyla önemli benzerlikler göstermektedir. İki yapıtta da yöntem kavramının temel bileşeni idea kavramıdır. Bu çalışmanın amacı Spinoza ve Hegel’in yöntem kavrayışlarını idea kavramı bağlamında karşılaştırmaktır. Yöntem kavramının bu iki düşünürün felsefelerinde nasıl geliştiği gösterilecektir.
On Spinoza reveals his understanding of method in his unfinished work, "Treatise on the Emendation of the Intellect”. Although the work shows all the features of an unfinished work, its title reveals that it will focus on the method and improving the understanding. When the human understanding is improved, there is an opportunity to avoid an unreal knowledge of things, that is, to avoid delusions. Moreover, this is a way, a method. In this unfinished study, Spinoza does not stay within the strict geometric presentation system of Ethics. He goes beyond this and seeks the method that will lead the understanding to the knowledge of the truth. Moreover, according to him, method is not the result of a personal will or an externality of intellectual pursuit, but a purely metaphysical question as a question of whether there can be something that grasps the soul alone, to the exclusion of everything else. In the Treatise, understanding and true knowledge of nature are united in the concept of method. In these aspects, the Treatise shows significant similarities with Hegel's understanding of method in The Science of Logic. In both works, the basic component of the concept of method is the concept of idea. The aim of this study is to compare Spinoza and Hegel's conceptions of method in the context of the concept of idea. It will be shown how the concept of method developed in the philosophies of these two thinkers.