Fikri Mülkiyette Bir “Mülkiyet” Meselesi

Creative Commons License

Balcıoğlu A. B.

Terazi Hukuk Dergisi, cilt.65, sa.235, ss.125-136, 2026 (Scopus, TRDizin)

Özet

Fikri mülkiyet ile mülkiyet kavramları arasındaki gerilim, fikri mülkiyetin eşya hukukunda düzenlenen mülkiyete yakınsamasından kaynaklanmaktadır. Fikri mülkiyet ile eşya mülkiyetinde ortak kavram teşkil eden “mülkiyet”, eşya hukukunda maddi varlığa sahip eşya üzerindeki tasarruf ve dışlama yetkilerini içerirken fikri mülkiyet hukukunda maddi varlığı olmayan fikri ürünler üzerinde aynı yetkileri sağlar. Konuları farklı olan bu iki hukuk dalının aynı ortak kavrama dayanması, eleştirilere mahal vermektedir. Bu çalışmada fikri mülkiyet teriminin kaynağı, diğer bir deyişle fikri ürünlere ilişkin neden mülkiyet ibaresinin kullanıldığı, bu kavrama yöneltilen çeşitli itirazlar, buna yönelik alternatif terminoloji önerileri, Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin meseleye yaklaşımının nasıl olduğu ve bu yaklaşımın sebepleri inceleme konusu yapılmıştır. “Fikri mülkiyet” bu kapsamda “fikri mülkiyet hakkı” ve “fikri mülkiyet hukuku” mefhumları hukuk literatüründen silinmesi gereken terimler olarak mı değerlendirilmelidir yoksa fikri ürünler üzerindeki hakları ve bunlara ilişkin hususları en iyi izah eden kavramlar olarak mı anılmalıdır? Makalede bu soru, ilgili yargı kararları ve doktrin ışığında yanıtlanmıştır.
The tension between the concepts of intellectual property and property stems from the convergence of intellectual property with property regulated under property law. “Property”, the concept common to both intellectual property and property, in property law encompasses the powers of disposition and exclusion over tangible assets, while in intellectual property law, it grants the same powers over intellectual products that do not have a tangible existence. The fact that these two branches of law, despite their differing subjects, are based on the same term gives rise to criticism. This study examines the origin of the term “intellectual property”, in other words the reason why this term is employed in relation to intellectual products, various objections raised against this concept, alternative terminology proposals, how the Constitutional Court and the European Court of Human Rights approach the issue, and the justifications for this approach. Should the term “intellectual property” and related notions be preserved or abandoned? This question is answered through a review of the relevant court decisions and literature.