ÖZBEK TÜRKÇESİNDEKİ RUSÇA ALINTILARDAN TÜRETİLEN MESLEK ADLARI


MUSTAFAOĞLU R.

II. Uluslararası Avrasya Calısmaları kapsamında “TURKIYAT VE SARKIYAT CALISMALARI'', İstanbul, Türkiye, 4 - 06 Haziran 2018, cilt.4, ss.302-322

  • Cilt numarası: 4
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.302-322

Özet

Kültürel etkileşimin doğal sonucu olarak diller arasında sözcük alışverişi olmaktadır. İslamiyet’in kabulü ile Türk dilleri üzerinde Arapça ve Farsça etkisi, Sovyet rejiminin Türk devletleri üzerinde uyguladığı dil politikaları neticesinde Rusça etkisi görülmüştür. Bu bağlamda dile birçok yabancı unsur girmiştir. Zaman içerisinde bu sözcükler girdikleri dile uyarlanarak Türkçeleştirilmiş ve daha sonraki süreçlerde oluşan Türk Lehçelerinde de Türkçe sözcükler gibi kullanılmıştır. Bu çalışmada özellikle Sovyet rejiminin dil politikaları neticesinde Özbek Türkçesine giren ve dile uyarlanarak dilin doğal bir unsuru olarak kullanılan Rusça veya Rusça üzerinden Özbek Türkçesine geçen Batı kökenli sözcüklerden türetilen meslek ve uğraş adları ele alınarak incelenmiştir. Bu bağlamda Rusça üzerinden geçen 138 kök ve gövdeden umumiyetle Türkçe yapım ekleri getirilerek türetilen 146 meslek ve uğraş adı tespit edilmiştir. Örneğin; biblioteka+chi ‘kütüphane+ci’, plakat+chi ‘afişçi, afiş ressamı’, skripka+chi ’kemancı’, vb.

As a result of cultural interaction, there is an exchange of vocabulary between the languages. If in the early centuries with the adoption of Islam in the Turkic languages ??Arabic and Persian words began to appear in abundance, then the influence of the Russian language was noticed during the period of the language policy of the Soviet regime. In this context, the Russisms entered the Turkic languages ??of Central Asia also as foreign elements. In time, these words were adapted to the Turkic, both phonetic and morphological. In this study, we research how Russian words, in particular terms or professions, were adapted in Uzbek vocabulary. Since many foreign words entered the Uzbek language through the Russian language, they were perceived as Russisms, although there is not much difference in the adaptation of foreign words in the Uzbek language to both Russisms and other foreign words. In this context, the so-called "Russisms" accepted the Turkic endings which penetrated the language in the earliest centuries.  We found 138 borrowed words from the Russian language, from which the 146 names of professions were formed in the Uzbek language. For example, biblioteka + chi 'kütüphaneci', plakat + chi 'afişçi, afiş ressamı', skripka + chi 'kemancı' and so on.