Emevîler Dönemi Kabile İttifaklarının Tarihsel Kökeni: Yemen-Rebîa Hilfi/İttifakı

Arap Yarımadası’nın coğrafi yapısı ve kaynakların sınırlılığı bölge halkını merkezî bir devlet yerine kabileler halinde örgütlenmeye sevk etmiştir. Bu parçalı yapıda asabiyet ve kan bağı temel dayanışma biçimi olsa da güvenlik ihtiyacı ve karşılıklı menfaatler kabileleri dostluk anlaşmaları yani hilfler yapmaya yöneltmiştir. Bu çalışma, genellikle göz ardı edilen ve farklı nesep grupları arasında kurulan önemli bir ittifakı, Câhiliye döneminden Emevîler’in yıkılışına uzanan tarihsel süreçte Yemen kabileleri ile Kuzeyli Rebîa kabilesi arasındaki hilf ilişkisini süreklilik ve değişim ekseninde incelemektedir. Bu ittifakın kökenleri Câhiliye döneminde Rebîa’nın başta Temîm olmak üzere diğer Mudar kabileleriyle yaşadığı rekabete dayanmaktadır. Bu rekabet ortamında Rebîa, Himyerîler ve Kindeliler gibi Güney Arabistan’ın güçlü siyasî otoriteleriyle askerî ve siyasi ortaklıklar kurarak güç dengesini lehine çevirmeyi amaçlamıştır. Nitekim Rebîa’nın, dönemin güç dengelerine göre bazen Kindelilerle bazen de onların rakibi Lahmîlerle hareket etmesi bu ilişkilerin pragmatik zeminini ortaya koymaktadır. İslâmiyet’in doğuşuyla birlikte bu tarihsel bağ zayıflamamış aksine yeni kurulan devletin siyasî ve askerî arenasındaki güç mücadelelerinde yeniden canlanmıştır. Özellikle Hz. Ali döneminde Cemel ve Sıffîn savaşlarında Yemen ve Rebîa kabilelerinin aynı sancak altında birleşmesi, Kûfe ve Basra gibi garnizon şehirlerinin iskân planlarında bu iki grubun bir arada konumlandırılması ittifakın kurumsal bir nitelik kazandığını göstermektedir. Emevîler döneminde ise Yemen-Rebîa ittifakı devletin siyasetini şekillendiren ana dinamiklerden biri haline gelmiştir. Özellikle Basra’da Ezd kabilesiyle yenilenen hilf Mudar bloğuna karşı önemli bir denge unsuru teşkil etmiştir. Çalışmada elde edilen bu veriler Emevîler dönemindeki kabilecilik faaliyetlerini ve devletin yıkılışını hazırlayan süreçleri anlamak için yeni bir çerçeve sunmakla kalmayıp kabile ittifaklarının dinamik doğasını ortaya koymuş ve İslâm tarihi araştırmalarına farklı bakış açısı kazandırmayı amaçlamıştır.