Türkiye’de Harf Devrimi Sonrası Islam Tıp Tarihine Iliskin Yazma ve Eski Harfli Eserlerin Serüveni


Alp H.

6.Uluslararası Islam Tıp Tarihi Cemiyeti Kongresi ISHIM (2014), Van, Turkey, 23 - 26 September 2014, pp.75

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Van
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.75

Abstract

“Türkiye’de Harf Devrimi Sonrası İslam Tıp Tarihine İlişkin

Yazma ve Eski Harfli Eserlerin Serüveni”

“The Adventure of Manuscripts and Works Printed in Non-

Latin on Islamic Medical History After the Alphabet Reform

in Turkey”

Hayrünisa ALP

Yrd.Doç.Dr. İstanbul Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Enstitüsü

hyralp@istanbul.edu.tr

Özet

Türkiye Cumhuriyeti’ nin ilanından kısa bir süre sonra kültürel reform hareketleri

kapsamında gerçekleştirilen en önemli inkılap hareketlerinden biri Harf İnkılabıdır.

Türklerin İslamiyeti kabulunden 1928’e kadar Müslümanların ortak alfabesi

özelliğini taşıyan Arap harfleri yerini Latin alfabesine bırakmıştır. Dolayısıyla o

güne kadar yazılmış bütün yazma ve matbu eski harfli eserler atıl durumda

kalmıştır. Latin alfabesiyle büyüyecek kuşakların, özellikle araştırmacıların arşiv

ve kütüphanelerde bulunan eski eserlerden faydalanabilmesi amacıyla kütüphane

kataloglarının Türkçe transkripsiyonlarının yapılması, mevcut katalogu olmayanlar

içinse kataloglar hazırlanmasına yine o yıllarda başlanılmıştır. Müellifi bilinen

Anadolu’da yazılmış en eski kitap Harezm asıllı tabip Hakim Bereket’in “Tuhfe-i

Mubarizi” adlı tıp yazmasından, 1849’da basılan ilk Tıp Mecmuası “Vekai-i

Tıbbiye’ye” kadar tıp tarihine ait pek çok eser bugün Anadolu topraklarında mevcut

208.562 el yazması ve 56.550 Türkçe basma kitaplar içinde azımsanmayacak

ölçüde bir bölümünü oluşturmaktadır.

Tıp tarihine ilişkin eserlerin ve künyelerinin günümüze ulaşmasında ne gibi iş ve

işlemler gerçekleşmiştir? Bugün elimizde mevcut fakat zaman zaman bulmakta

zorluklar yaşadığımız mevcut İslam Tıp Tarihine ilişkin yazma ve eski harfli basma

eserler bugünlere nasıl gelmişlerdir? Çok değerleri tıp bilginlerinin eserlerinin

akıbeti ne olmuştur? Bu bildiride Harf İnkılabı’nın hemen ardından 1978 yılında

yayımlanan TUYATOK(Türkiye Yazmaları Toplu Katalogu) ve 1986’da basılan

Arap Harfli Türkçe Eserler Bibliyografyası’nın basılmasına kadar olan süreçte tıp

tarihine ilişkin eski harfli yazma ve basma eserlerin geçirdiği serüven tartışılacaktır.

Milli Kütüphane, yazma kütüphaneleri, müze kütüphaneleri, halk kütüphaneleri

gibi kütüphanelerde ve özel koleksiyonlarda tarihten yüzyılımıza ulaşmayı

başarmış bu belki içlerinde hazineler barındıran eserlerin nitelik ve nicelik

açısından geçirdiği evrim bildiri konusu kapsamındadır.