Tıbbi Karar Verme Sürecinde Endikasyon Kavramı: Etik ve Normatif Boyutlarının Eleştirel Analizi

Creative Commons License

Aksoy E., ILKILIC I.

Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku Tarihi Dergisi, cilt.34, sa.1, ss.24-31, 2026 (TRDizin)

Özet

Endikasyon kavramı, tıbbi karar verme süreçlerinde çok önemli bir yere sahip olmanın yanı sıra tıbbi işlemlerin hukuki ve etik meşruiyetini de sağlar. Tıbbi endikasyon kavramı, endikasyon kavramının en önemli bileşeni olmakla birlikte psikolojik, sosyal, dini ve yasal endikasyon türlerinden bahsetmek mümkündür. Tıbbi endikasyonun nasıl tanımlanacağı ve hangi faktörlerin etkisine açık olduğu, tıp etiği içerisinde önemli bir tartışma konusudur. Bu makalede endikasyon kavramının, etik ve hukuki boyutlarının tartışılması ve tıbbi endikasyon kavramının normatif analizinin yapılması amaçlanmıştır. Endikasyon kavramı, hukuk ve etik ekseninde tartışıldıktan sonra, ilk olarak tıbbi endikasyonun hastalık kavramının kapsamıyla olan ilişkisi tartışılmıştır. Sonrasında kavram, özerklik ilkesiyle ilişkisi bağlamında ele alınmıştır. Tıbbi endikasyon, kişiye tıbbi müdahale için bir çerçeve çizerek bir nevi öneri sunar. Kişi özerklik ilkesi bağlamında bu öneriyi reddedebilir ya da onaylayabilir; ancak tıbbi endikasyon olmaksızın herhangi bir tıbbi işlem talep edemez. Tartışma bölümünde, anne adaylarının talepleriyle yapılan sezaryen ameliyatları örnekliğinde konu detaylandırılmış ve bulgular müşahhas hâle getirilmiştir. Sonuç olarak endikasyon kavramı, tıbbi müdahalelerin hukuki ve etik meşruiyeti açısından vazgeçilemez bir normatif kavramdır. Tıbbi endikasyon olmaksızın hastanın talebiyle yapılan işlemler, örneğin sezaryen, kişilerin sağlığı üzerinde risk oluşturmakla birlikte kaynakların israf edilmesinden dolayı adalet ilkesi açısından da uygun değildir. Ayrıca hekimin endikasyon olmaksızın hasta talepleriyle defansif olarak ya da ekonomik nedenlerle karar vermesi mesleki etik açısından kabul edilemez. Dolayısıyla hekimlerin karar verme süreçlerini iyileştiren hukuki düzenlemelere ve endikasyon belirleme süreçlerindeki muğlaklıkları gidermeye yönelik rehberlere ihtiyacı vardır.
Indications play a crucial role in medical decision-making processes and provide legal and ethical legitimacy for medical interventions. While medical indication constitutes the most important component of this term, it is also possible to refer to psychological, social, religious, and legal types of indication. This article aims to explore the ethical and legal dimensions of the concept of indication and to provide a normative analysis of medical indication. After exploring the indication from legal and ethical perspectives, we first examine the relationship between medical indication and the concept of disease. The concept is further evaluated in relation to the principle of autonomy. Medical indication provides a framework for medical intervention and, in a sense, makes a recommendation. In principle, patients may reject or consent to this recommendation; however, they cannot request any medical procedure without a medical indication. The discussion section elaborates on these points by examining the case of cesarean section on maternal request, and makes the results more concrete. In conclusion, indication is an indispensable normative concept underpinning the legal and ethical legitimacy of medical interventions. Procedures carried out solely at the request of patients such as cesarean sections without medical necessity pose health risks and violate the principle of justice due to resource misuse. Moreover, it is ethically unacceptable for physicians to base decisions on patient demands in the absence of medical indication-whether defensively or due to economic incentives. Accordingly, there is a need for legal reforms that support physicians in decision-making and for clinical guidelines that clarify ambiguities in determining indications.