Teknik Çeviride Metin Odaklılığın Ötesine Geçebilmeye Yönelik Bir Öneri: Zorluk Seviyesi Modeli


Creative Commons License

Kuşgöz M. T.

Akademik Perspektiften Filoloji, Prof. Dr. Ömer ŞEKERCİ, Editör, Yaz Yayınları, Afyonkarahisar, ss.25-60, 2025

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2025
  • Yayınevi: Yaz Yayınları
  • Basıldığı Şehir: Afyonkarahisar
  • Sayfa Sayıları: ss.25-60
  • Editörler: Prof. Dr. Ömer ŞEKERCİ, Editör
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

      Günümüzde yapılan çeviri faaliyetleri, teknolojik gelişmeler ve küreselleşmenin getirdiği profesyonel dönüşümlerle hem piyasa hem de akademinin teknik çeviri olarak tanımladığı çeviri türü üzerinde yoğunlaşmıştır. Ancak teknik çeviri ve bu çeviri türünü tanımlamak için kullanılan özel alan çevirisi ve uzmanlık çevirisi kavramlarının sıklıkla birbirleri yerine kullanılıyor olması kavramsal bir belirsizliğe yol açmıştır. Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümünde Wittgenstein’ın aile benzerlikleri yaklaşımı temel alınarak teknik çeviri, özel alan çevirisi ve uzmanlık çevirisi arasındaki örtüşen ve ayrışan özellikler üzerine bir çözümleme gerçekleştirilmiştir. Teknik çeviri sınıflandırma sorunsalı olarak kavramsallaştırılan bu durumun analizinde, söz konusu kavramların sınırlarını belirleme amacı güdülmüştür.

     Çalışmanın ikinci bölümünde teknik çeviride çevrilecek metnin kendi iç yapısına odaklanmanın ötesine geçerek daha bütüncül bir model geliştirme ihtiyacı vurgulanmıştır. Bu doğrultuda önerilen Zorluk Seviyesi Modeli ile teknik metnin çevrilmesi sürecini salt metin odaklı bir anlayıştan çıkarma misyonu güdülmüş; bilişsel ve mesleki yönleriyle çevirmen ve çeviri eylemini düzenleyici işlevi ile ortam bileşenlerinin dahil edildiği bir ekolojik ilişki ağı kurgulanmıştır. Çevirmen, metin ve ortamın üç ana bileşen olarak belirlendiği bu modelle, her bir bileşenin altında farklı çeviribilimsel yaklaşımlardan ödünç alınan alt bileşenlerin de katkısıyla, teknik çevirinin yapıldığı her ana zorluk seviyesi atayabilmenin mümkün olabileceği öne sürülmüştür. Bu sayede, farklı çevirmenlerin farklı koşullarda farklı teknik metinleri çevirdiği süreçler arasında niteliksel karşılaştırma yapabilmenin yolunun açılabilmesi öngörülmektedir.