İlk Abbâsî Halifesi Ebü’l-Abbas es-Seffâh’ın Eşi Ümmü Seleme el-Mahzûmî: Hayatı ve Saraydaki Etkisi

Eskin Ü.

World Women Studies Conference-VII, 7 - 09 Mart 2024, ss.64-65, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Sayfa Sayıları: ss.64-65
  • İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Tebliğimizde konu edindiğimiz bayan, ilk Abbâsî halifesi Ebü’l-Abbas es-Seffâh’ın 132-136/750-754 yılları arasındaki dört yıllık iktidarında onun üzerinde etkin olan/olmaya çalışan eşi Ümmü Seleme el-Mahzûmî’dir. Tebliğde onun hayatı ana hatlarıyla zikredilecek es-Seffâh ile evliliği ve Abbâsî sarayındaki etkisi üzerinde durulacaktır. Mekke’nin önemli ailelerinden Mahzûmoğulları’ndan olan Ümmü Seleme güzel ve varlıklı bir bayan olarak dikkat çekmektedir. Birden fazla kez evlilik yapmış ve döneminde etkili bir bayan olmuştur. Nitekim o Emevîler döneminde hanedan mensuplarıyla evlilikler yapmıştır. İlk iki evliliği eşlerinin vefatı sebebiyle bitmişti. Üçüncü evliliği ise eşinin içki içmesi sebebiyle boşanmayla bitmişti. Dördüncü evliliğini ise Abbâsî devletinin ilk halifesi olacak olan Ebü’l-Abbas es-Seffâh ile Emevîler döneminde gerçekleştirmişti. es-Seffâh ile mutlu bir evlilik tesis eden Ümmü Seleme’nin bu evlilikten biri kız olmak üzere altı çocuğu olmuştu.


Emevîler (41-132/661-750) döneminde uygulanan politikalara tepki olarak yönetime karşı çeşitli muhalif hareketler ortaya çıkmıştı. Bunlardan biri de Şam yakınlarında Humeyme’de Muhammed b. Ali’nin örgütlediği Abbâsî hareketiydi. Bu hareket uzun bir müddet gizli bir şekilde yeraltında örgütlenmiş ve nihayetinde Ebû Müslim el-Horasanî’nin Horasan’da başlattığı askerî safhayla Emevîler’in yıkılış sürecini başlatmıştı. Şehirler Emevî idaresinden arındırıldıktan sonra 12 Rebîülâhir 132/28 Kasım 749 Cuma günü Kûfe Camii’nde hareketin o sırada lideri konumundaki Ebü’l-Abbas’a ilk Abbâsî halifesi olarak biat edildi. Böylece Abbâsîler dönemi başladı. Abbâsîler’in ilk halifesi olan Ebü’l-Abbas yaklaşık dört yıl boyunca devlet düzenini tesis etmeye çalışmış ve kritik bir süreci yönetmişti. İşte bu süreçte onun tek eşi olan Ümmü Seleme onun her kararını istişare ettiği ve birçok kararını yönlendiren muktedir bir saray kadını olarak tarih sahnesinde yer almıştır. Oğlunu da veliaht yapmak için gayret eden Ümmü Seleme’nin hayatı ve saraydaki etkisi örneklerle ortaya çıkartılmaya gayret edilecek ve Abbâsî saray hayatında ilk etkin kadın olarak hayatı sunulacaktır.


Anahtar Kelimeler: Ümmü Seleme el-Mahzûmî, Ebü’l-Abbas es-Seffâh, Abbâsîler, Saray, Evlilik, Siyaset.

The subject of this paper is Umm Salama al-Mahzūmī, the wife of the first ʿAbbāsids caliph Abu'l-ʿAbbās al-Saffāḥ, who was/was influential on him during his four-year rule between 132-136/750-754. In this paper, her life will be outlined and her marriage to al-Saffāḥ and her influence on the ʿAbbāsid court will be emphasised. Umm Salama, one of the Mahzūmids, one of the important families of Mecca, was a beautiful and wealthy woman. She married more than once and became an influential woman in her period. As a matter of fact, she married members of the dynasty during the Umayyad period. Her first two marriages ended due to the death of her husband. Her third marriage ended in divorce due to her husband’s drinking.


Her fourth marriage was with Abu'l-ʿAbbās al-Saffāḥ, who would be the first caliph of the ʿAbbāsid state, during the Umayyad period. Umm Salama, who established a happy marriage with al-Saffāḥ, had six children, one of whom was a girl, from this marriage.


In reaction to the policies implemented during the Umayyad period (41-132/661-750), various opposition movements had emerged against the government. One of these was the ʿAbbāsid movement organised by Muḥammad b. ʿAlī in al-Ḥumayma near Damascus. This movement was organised secretly underground for a long time, and finally, with the military phase initiated by Abū Muslim al-Khorasanī in Khorasan, it started the process of the fall of the Umayyads. After the cities were cleansed of Umayyad rule, on Friday, 12 Rabi' el-thani 132/28 November 749, Abu'l-ʿAbbās, who was the leader of the movement at that time, was sworn in as the first ʿAbbāsid caliph in the mosque of Kufa. Thus, the ʿAbbāsid era began. Abu'l-ʿAbbās, the first caliph of the ʿAbbāsids, tried to establish state order for about four years and managed a critical process. In this process, Umm Salama, who was his only wife, appeared on the stage of history as a powerful court woman with whom he consulted every decision and who guided many of his decisions. The life of Umm Salama, who endeavoured to make her son the heir apparent, and her influence in the court will be endeavoured to be revealed with examples and her life as the first effective woman in the ʿAbbāsid court life will be presented.


Keywords: Umm Salama al-Makhzūmī, Abu'l-ʿAbbās al-Saffāḥ, ʿAbbāsids, Palace, Marriage, Politics.