Türkçede olumsuz öne sürümlere yönelik evet/hayır cevaplarının işlemlenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜLSÜM ÇÖRTÜK

Danışman: Murat Elmalı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma Türkçenin cevaplandırma yapıları evet ve hayırın kullanım ve yorumlanmasını olumlu ve olumsuz öne sürümlere verilen cevaplar çerçevesinde araştırmayı amaçlar. Araştırmanın bir diğer temel hedefi ise daha önceki teorilerin geçerliliğini deneysel olarak test etmektir. Bu nedenle nicel bir yöntem kullanarak dört deney tasarlanmıştır ve her deney öne sürümlerin farklı bir yönüne odaklanmaktadır. İlk deney olumlu öne sürümlere cevaplandırma yapılarıyla birlikte verilen tam cümle cevapları içerirken, diğer üç deney olumsuz öne sürümlere yönelik cevaplardan oluşur. Deneylerde katılımcılara 1-7 (Çok Kötü - Çok İyi) aralığından bir ölçek sunulur ve katılımcılardan diyaloglarda verilen cevapları kabul edilebilirlik bakımından bu aralıkta değerlendirmeleri istenir. Sonuçlardan elde edilen veriler sayısaldır ve R programlama dili kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda olumlu öne sürümlere verilen kabul etme cevapları için evet, reddetme cevapları içinse hayır yapısının daha uygun görüldüğü tespit edilmiştir. Olumsuz öne sürümlere verilen cevapların daha karmaşık olduğu da gözlemlenmiştir. Tüm katılımcılar olumsuz öne sürümlere yönelik kabul etme cevapları için evet yapısının daha uygun olduğu görüşünü paylaşsa da kabul etme cevapları için yalnızca evet yapısını seçenler ve bu cevap türü için her iki yapıyı da uygun görenler olmak üzere iki farklı katılımcı grubu saptanmıştır. Bu bireyler arası farklılıklar yalın cevapları içeren deneylerde daha da belirgin hale gelmiş, reddetme cevapları için her iki yapıyı da uygun bulmayan bir katılımcı grubu tespit edilmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlar ile karşılaştırıldığında teorilerin doğrulanan iddiaları bulunsa da Türkçedeki bu bireyler arası farklılıklar daha önceki tüm teoriler için beklenmediktir ve bu alanda daha fazla deneysel çalışmaya ihtiyaç duyulduğu gözlemlenmiştir.