Yıldız Popülasyonlarında Kinematik ve Element Bolluğu İlişkileri

Tolga Dinçer

Yıldız Popülasyonlarında Kinematik ve Element Bolluğu İlişkileri

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2007

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Tolga Dinçer

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yüksel KARATAŞ

Özet:

Bu çalışmada, Güneş komşuluğundaki F ve G spektrel tipindeki yıldızlardan itibaren Galaktik diskin kimyasal evriminde SN Ia ve SN II patlamalarının rolünü dikkate alarak Galaktik diskin alfa – metal bolluğu ve yaş – metal bolluğu ilişkilerini inceledik. Bu amaç için yıldızlara ait paralaks, öz hareket, radyal hız, element bollukları ve Strömgren fotometri verileri literatürden toplanmıştır. Yıldızların popülasyon ayırımında kinematik kriterler dikkate alınmıştır. Kalın disk yıldızlarının [α/Fe] - [Fe/H] ilişkisinde, [Fe/H] ~ -0.4 dex değerinde metalce zengin tarafa doğru alfa element bolluğunda bir azalma trendi gözlenmiştir. Buna ilaveten kalın diskin [Fe/H] +0.18 dex ve [Fe/H] > -0.4 dex ile [α/Fe] > +0.18 dex bölgelerindeki ortalama alfa element bollukları, sırası ile, = +0.27 dex ve = +0.09 dex hesaplandı. Bu ilişki, galaksi merkezine ortalama uzaklığı Rm = +0.24 dex değerinden = +0.08 dex değerine azalırken galaksi merkezine ortalama uzaklığı Rm > 9 kpc olan yıldızlar için ortalama alfa element bolluğunda bir değişime rastlanmamıştır. Bunun sebebi galaksi diskinin iç kısımlarında oluşan Tip Ia süpernovalarının galaksinin dış kısımlarındakilere göre daha sık meydana gelmesinden kaynaklanmaktadır. Disk yıldızlarının yaş – metal bolluğu ilişkisinden hesaplanan σ[Fe/H] = 0.23 dex değerindeki yüksek dispersiyon, yaş ile metal bolluğu arasında iyi bir korelasyonun olmadığını göstermektedir. Bunun nedeni, 0.6 < log A < 1.2 Gyr ve [Fe/H] ≥ +0.10 dex değerlerinde yaşlı fakat metalce zengin yıldızların varlığıdır. Ramirez ve diğ. (2007) e ait basit kimyasal evrim modeli, disk yıldızlarına uygulandığında günümüzden yaklaşık 14 milyar yıl önce, galaktik diskin metal bolluğunun [Fe/H] = -1.76 dex değerinden [Fe/H] ∼ +0.08 dex değerine doğru bir dizi yıldız oluşum patlaması geçirerek zenginleştiğini göstermiştir.