Rusya'ya Gönderilen Osmanlı Fevkalade Temsilcileri (1839-1914)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Duygu Saygın

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Arzu Terzi

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Devletler arası arenada varlık gösterebilmek sadece askerî başarılara bağlı değildir. Mevcudiyetini, toprak bütünlüğünü ve en önemlisi saygınlığını uzun müddet korumak isteyen tüm devletlerin, askerî başarılarına ek olarak diplomasi sanatında da uzmanlaşması temel bir gerekliliktir. Diplomasi adı verilen zekâ oyununun temel unsuru olan elçilerden bahsedildiğinde, akla ilk gelen daimî temsilciler olmakla birlikte aslında gerçek piyon fevkalade temsilciler olmuştur. Zira bu kişiler, daimî temsilcilerden farklı olarak hem siyasetin hem de teşrifatın gereklerini bir arada yerine getirmekle yükümlüdür. Zaman zaman çok ince çizgide yürümeyi gerektiren bu memuriyet tipi, özellikle ilişkilerin her daim pamuk ipliğine bağlı olduğu Osmanlı ve Rusya devletleri arasında daha ziyade ön plana çıkmış, hatta daimî olanlardan daha çok fayda sağlamıştır. Bilhassa Osmanlı Devleti tarafından Rusya topraklarına gönderilen fevkalade temsilcilerin sayısının, güç dengelerinin değişim gösterdiği XVIII. yüzyıl itibarıyla kazandığı ivme ve XIX. yüzyıldan itibaren bunların gidiş sebeplerinde görülen çeşitlilik ziyadesiyle dikkat çekicidir. Name teslimi, tebrik, hoşâmedi ziyareti, cülus haberi yahut hediye ve nişan teslimi başta olmak üzere çok çeşitli formlara bürünerek iki devletin ortadan kalktığı XX. yüzyıl başlarına kadar pek çok memuriyette bulundukları kaydedilen bu kimseler, durumun nezaketine binaen bazen bir imrahor bazense üst seviye bir devlet adamı olabilmiştir.