Bankaların Türev Ürün Kullanımı ile Sektörel ve Makroekonomik Faktörlerin İlişki Düzeylerinin İncelenmesi: Türkiye'de Bankacılık Sektörü Üzerine Bir Uygulama
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İşletme Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yusuf Pala
Danışman: Ali Hepşen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türev ürünler firmalar, devletler, bireysel ve kurumsal yatırımcılar tarafından risk yönetimi, spekülasyon ve arbitraj gibi amaçlarla kullanılan araçlardır. Bankalar da türev ürünlerin önemli kullanıcıları arasında yer almaktadır. Bankacılık sektöründeki değişim, finansal yenilikler ve rekabet koşulları son dönemde bankaları türev ürün kullanmaya teşvik etmektedir. Bankacılık sektöründeki türev ürün hacmi son 20 yılda oldukça artmıştır. Bu çalışmanın amacı bankacılık sektöründe türev ürün kullanımını belirleyen faktörleri tespit etmektir. Çalışmanın örneklem grubu, Türk bankacılık sektöründe 2009-2022 yılları arasında kesintisiz olarak faaliyet gösteren 23 mevduat bankasından oluşmaktadır. Vadeli döviz işlemleri, swap para işlemleri, swap faiz işlemleri, futures işlemleri ve opsiyon işlemleri olarak sınıflandırılan bankaların kullandığı türev ürünler, bankaların finansal göstergeleri, karakteristik özellikleri ve makro ekonomik değişkenlerden enflasyon ile analiz edilmiştir. Analizlerde tesadüfi etkili panel tobit regresyon modeli kullanılmıştır. Çalışma bulguları, bankaların türev faaliyetleri üzerinde en etkili belirleyicinin döviz pozisyonu olduğunu göstermektedir. Büyüklük, sermaye, kredi risk baskısı, enflasyon ve yabancı mülkiyeti de bankaların türev ürün kullanımını etkileyen diğer önemli faktörlerdir. Çalışma sonuçlarına göre bankaların türev ürün kullanımında; tezgah üstü piyasa işlemlerinde riskten korunma amaçlı kullanım, organize piyasa işlemlerinde ise spekülatif amaçlı kullanım daha baskındır. Swap faiz işlemlerinde banka büyüklüğü önemli bir faktördür. Bununla birlikte büyük bankaların türev faaliyetlerini belirleyen en etkili unsurlar; sermaye, döviz pozisyonu ve enflasyondur. Bu faktörler büyük bankalarda daha çok spekülatif amaçlı türev kullanımını teşvik etmektedir. 2018-2022 döneminin türev faaliyetlerdeki etkisinin incelendiği modeller, swap faiz işlemleri dışında bankaların türev faaliyetleri üzerinde 2018-2022 döneminin anlamlı bir etkisinin olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte bu dönemde bankaların türev faaliyetlerinde riskten korunma güdüsünün ön plana çıktığı görülmektedir.