Mehmed Fevzî Efendi: Kevâ'ib-i Şi'r ü İnşa (İnceleme- Metin)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Dilara Aydın
Danışman: Fatih Odunkıran
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma; Edirne Müftüsü adıyla tanınan ve son asır Osmanlı sûfî âlimlerinden olan Mehmed Fevzî Efendi'nin Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ adlı inşâ mecmuasının transkripsiyon alfabesine aktarımı ve inşâ kuramına göre incelenmesini esas almaktadır. Tespit edilebildiği kadarıyla yetmiş dört kadar eser telif eden Mehmed Fevzî Efendi'nin, telif faaliyetinde devrinin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurduğu dikkate çarpmaktadır. Misalen "93 Harbi" olarak bilinen Osmanlı-Rus Savaşı'nda halka cesaret vermek için cihadın önemini anlatan bir cihad risalesi yazmış, ekseriyetle de klasik Osmanlı medrese geleneğinde okutulan ders kitaplarının, dönemin talebelerine ağır gelmesinden dolayı talebelerin daha anlaşılabilir eser isteği ve ihtiyaçlarına binaen eser telif etmiştir. Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ da her ne kadar kitabet işiyle uğraşmasa da medresede verdiği derslerden dolayı kaleme aldığı bir eseridir. Bu eser, Sultan Abdülaziz'in saltanatı zamanında öğretici amaçla yazılmış, farklı tertibi hususiyetiyle alanındaki örneklerden ayrılmış bir XIX. yüzyıl inşâ mecmuası olarak karşımıza çıkmaktadır. Tanzimat Fermanı ile yazışma usullerinde yapılan değişikliklere binaen telif edilen eserlerden, klasik yazışma usulünü takip etmesi hususiyetiyle ayrılan Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ'nın; bu noktada, medrese müfredatı için telif edilmiş bir ders kitabı olmasının muhtemel olduğu önem arz etmektedir. Bu çalışma; "Giriş", "Mehmed Fevzî Efendi'nin Hayatı, Eserleri, İlmî, Edebî ve Siyasi Şahsiyeti", "Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ", "Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ'nın İnşâ Kuramına Göre İncelenmesi", "Metin", "Sonuç" ve "Kaynakça" kısımlarından müteşekkildir. Çalışmanın "Giriş" bölümünde inşâ ve münşeât hakkında ıstılahî bilgi verilmiştir. "Mehmed Fevzî Efendi'nin Hayatı, Eserleri, İlmî, Edebî ve Siyasi Şahsiyeti" başlıklı birinci bölümde, Mehmed Fevzî Efendi'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilerek bu bilgiler doğrultusunda ilmî, edebî ve siyasi şahsiyeti tanıtılmıştır. Çalışmanın "Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ" başlıklı ikinci bölümünde; eser hakkında genel bilgi verilerek tertibi, muhtevası, dil ve üslubu incelenmiştir. "Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ'nın İnşâ Kuramına Göre İncelenmesi" başlıklı üçüncü bölümde, eserdeki mektup türleri hakkında bilgi ve örnekler verilmiş; mektupların yapısı ile eserde bulunan nazım şekillerinin mektuplarla ilişkisi hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın "Metin" başlıklı dördüncü bölümünde ise Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ'nın metni, XIX. yüzyıl dil özellikleri dikkate alınarak transkripsiyon alfabesine aktarılmıştır. Mehmed Fevzî Efendi'ye ait Kevâʿib-i Şiʿr ü İnşâ adlı inşâ mecmuasının, XIX. yüzyıl eğitim ve edebiyatı içerisinde münşeât geleneğinin durumunu ve aynı zamanda bir dîvân hususiyeti taşımasıyla bu geleneğin içerisindeki yenilik arayışlarını göstermesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple eserin, Türk edebiyatında inşâ çalışmalarına katkı sağlaması beklenmektedir.