TÜRK POPÜLASYONUNDA NON-ALKOLİK YAĞLI KARACİĞER HASTALIĞI OLAN HASTALARDA SOD1 VARYANTLARININ ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI


Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TİMURHAN CEBECİ

Danışman: Naci Şenkal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD), patogenezinde oksidatif stresin merkezî rol oynadığı, progresif seyirli ve onaylanmış spesifik bir farmakolojik tedavisi bulunmayan global bir sağlık sorunudur. Antioksidan savunma sisteminin temel enzimlerinden biri olan bakır-çinko süperoksit dismutazı kodlayan SOD1 genindeki varyasyonlar, MASLD patogenezi açısından güçlü aday biyobelirteçler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Türk popülasyonunda SOD1 geninin rs2234694 (A/C) ve rs36232792 50 baz çift insersiyon/delesyon (I/D) varyantlarının MASLD’ye yatkınlık ve hastalığın klinik–metabolik fenotipi üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya İç Hastalıkları polikliniğine başvuran ve görüntüleme yöntemleriyle MASLD tanısı konulan 200 hasta ile 190 sağlıklı kontrol bireyi olmak üzere toplam 390 katılımcı dâhil edildi. Tüm katılımcıların demografik, antropometrik, biyokimyasal ve klinik verileri kaydedildi; MASLD'li bireylerde mikrovasküler komplikasyonlar değerlendirildi. Periferik kan örneklerinden DNA izolasyonu yapıldı ve SOD1 rs2234694 ile 50 bp I/D varyantları PCR temelli yöntemlerle genotiplendirildi. Genotip ve allel dağılımları gruplar arasında karşılaştırıldı; genotipler ile metabolik parametreler ve mikrovasküler komplikasyonlar arasındaki ilişkiler uygun parametrik ve non-parametrik testlerle analiz edildi.

Bulgular: SOD1 rs2234694 ve 50 bp I/D varyantlarının genotip ve allel dağılımları MASLD hastaları ile sağlıklı kontroller arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermedi. Bununla birlikte, hasta grubu içinde her iki varyant da metabolik parametrelerle anlamlı ilişkiler sergiledi: rs2234694 AA genotipi başlıca glisemik parametrelerle, AC ve CC genotipleri ise lipidemik ve antropometrik parametrelerle ilişkili bulundu. 50 bp I/D varyantında II genotipi daha ağır bir metabolik fenotiple, ID ve DD genotipleri ise yüksek trigliserit düzeyleri ve hipertansiyon sıklığı ile ilişkilendirildi. Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu, her iki SOD1 varyantının da MASLD hastalarında mikrovasküler komplikasyonlarla bağımsız bir ilişki göstermesi olmuştur.

Sonuç: Türk popülasyonunda yürütülen bu ilk çalışmada SOD1 rs2234694 ve 50 bp I/D varyantları MASLD'ye yatkınlık üzerinde belirleyici bir etki göstermemiş; ancak hastalığın metabolik fenotipini ve özellikle mikrovasküler komplikasyon gelişimini modüle eden faktörler olarak öne çıkmıştır. Bulgularımız, SOD1 lokusundaki genetik varyasyonun MASLD'nin klinik heterojenitesine katkıda bulunabileceğine işaret etmekte ve farklı etnik gruplarda, geniş örneklemli ve fonksiyonel doğrulama içeren ileri çalışmalara zemin hazırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı, SOD1, rs2234694, rs36232792, 50 bp insersiyon/delesyon, oksidatif stres, mikrovasküler komplikasyon, varyant