Büyükçekmece Gölünde Yaşayan Kimi Tatlısu Balıklarında Mikroplastik Varlığının Araştırılması


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Özgün Deniz Yürekli

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gülşah Saç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde mikroplastikler, birçok sucul ekosistemi tehdit eden önemli bir kirletici grubu olarak dikkat çekmektedir. İstanbul ili için önemli bir içme ve kullanma suyu havzalarından biri olan Büyükçekmece Gölü'nün de bu yaygın kirleticinin etkisi altında olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı, bu göl ekosisteminin olası mikroplastik yükünü balık ve yüzey suyu kullanarak tespit etmektir. Kasım 2023 ve Temmuz 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilen mevsimsel saha çalışmaları ile gölden 120 adet Atherina boyeri, 53 adet Neogobius melanostomus ve 81 adet Gambusia holbrooki örneği toplanmıştır. Balık örnekleri ile paralel olarak her örnekleme istasyonundan toplam 600 litre olacak şekilde yüzey suyu alınmıştır. Balık örneklerinin sindirim kanalı ve solungaçlarındaki mikroplastikler ayrı ayrı incelenmiştir. Uygun metodolojik çalışma ile birlikte organik dokudan uzaklaştırılan örnekler, arasında Whatmann GF/A tip cam elyaf filtre kâğıdı bulunan vakumlu filtrasyon sistemi ile süzdürülmüştür. Süzme işlemi sonrası elde edilen mikroplastikler stereomikroskop altında incelenmiş olup şekil, boyut, renk ve adet olarak kayıt altına alınmıştır. İncelenen 254 bireyde toplamda 223 adet mikroplastiğe rastlanmış olup bu parçaların 115 tanesi sindirim kanalından ve 108 tanesi ise solungaçlardan elde edilmiştir. Bu mikroplastikler Fibril ve Fragment olmak üzere iki tipte karşımıza çıkarken parçaların yüzdesel oranları ise sırasıyla %89,20 ile %10,80'dir. Elde edilen parçalardan en baskın renk ise siyah (%52) olmuştur. Yüzey suyu örneklerinde ise toplamda 43 parça mikroplastiğe rastlanmış ve bunlardan %93'ü Fibril ve %7'si Fragment olup su örneklerinde de en çok karşımıza çıkan renk siyah (%48,8) olarak tespit edilmiştir. Elde edilen mikroplastik parçalarının tipleri göz önüne alındığında, pelet tip parçanın hiç elde edilmemesi içme suyu havzası olduğu için korunduğu bilinen göle herhangi bir evsel atık deşarjının yapılmadığını desteklemiştir. Rastlanan fibril ve fragment parçaların ise dolaylı olarak rüzgâr, hidrometeorolojik olaylar ve göle su getiren akarsular ile ya da direkt olarak göl içinde gerçekleştirilen sportif olta balıkçılığı ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.