Baş boyun kanserinde dallı zincirli amino asit metabolizmasının incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE NUR ATAŞ
Danışman: Hayriye Arzu Ergen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Baş boyun kanseri, dünyada en sık görülen yedinci kanser türüdür. Skuamoz hücreli karsinoma en yaygın görülen histolojik türdür; sigara kullanımı ve HPV enfeksiyonu en büyük iki risk faktörüdür. Dallı zincirli amino asitler; valin, lösin ve izolösin, protein sentezinin yanında enerji üretiminde önemli katkıları bulunur. Katabolizmalarında BCAT1 ve BCKDHA enzimleri görevlidir. Bu enzimlerin farklı kanser türlerinde, hücre büyümesini ve proliferasyonu destekleyerek kanser gelişimine katkıda bulunduğu bilinmektedir. Bu çalışmada, 81 hastadan alınan doku, kan ve idrar örnekleri analiz edilmiştir. Tümör dokularından BCAT1 ve BCKDHA enzimlerinin ekspresyonlarındaki değişimler Real-Time PCR tekniğiyle, enzimlerin serum protein seviyeleri ise ELISA tekniği ile belirlenmiştir. Dallı zincirli amino asitler ve diğer amino asitlerin serumdaki varlığı ve miktarları LC-MS/MS tekniğiyle, hastaların idrarlarındaki organik asitlerin varlığı ise GC-MS tekniği kullanılarak saptanmıştır. Bulgularımıza göre, hastaların tümör dokularında her iki enzimin de gen ekspresyonlarında artış görülmüş, ancak sadece BCKDHA ekspresyonundaki artış anlamlı düzeydedir (p=0.001). Lenf nodu metastazı olmayan hastalarda ve ileri evre tümörlere sahip hastalarda BCAT1 ekspresyon seviyesinin anlamlı düzeyde yükseldiği görülmüştür (p=0.02), (p=0.017). Aile öyküsü bulunan hastalarda BCKDHA (p=0.005) ekspresyon seviyesi anlamlı derecede yükselirken, sigara kullanan hastalarda ise her iki enzimin ekspresyonlarında anlamlı bir artış görülmüştür. (p=0.020; p=0.026). BCAT1 ekspresyonunda artış görülen hastaların valin düzeylerinde anlamlı şekilde artış olduğu görülmüştür (p=0.012). Diğer yandan, serum glutamik asit seviyesinde artış görülürken, sistin seviyesinde bir azalma tespit edilmiştir. İdrar örneklerinden organik asit varlığı analiz edilen 13 hastanın tamamında 3-metilkrotonik asit varlığı saptanmıştır. Elde ettiğimiz bulgular, dallı zincirli amino asitlerin baş boyun kanserinde potansiyel terapötik hedefler ve klinik uygulamalarda kullanabilirliğine yönelik yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Baş boyun kanseri, Dallı zincirli amino asitler, metabolizma, BCAT1, BCKDHA